मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)

अष्टमोऽङ्कः । १८९ मालती—णाहं किं वि जाणामि । (इत्यर्धोक्ते लज्जां नाटयति ।) माधवः—अहो अनवसितार्थरम्यवचसश्चारुता । (सहसा निरूप्य ।) अवलोकिते, किमेतत् । बाष्पाम्भसा मृगदृशो विमलः कपोलः प्रक्षाल्यते सपदि राजत एष यस्मिन् । गण्डूषपेयमिव कान्त्यमृतं पिपासु- रिन्दुर्निवेशितमयूखमृणालदण्डः ॥ ५ ॥ अवलोकिता—सहि, किं दाणिं उच्छलिअबाहप्पीडं रोदिअदि । मालती—सहि, केचिरं लवङ्गिआए असन्णिहाणदुक्खं अनु- हविस्सं । पउत्तिलाहो वि से दुल्हहो । माधवः—अवलोकिते, किं नामैतत् । १. नाहं किमपि जानामि । २. सखि, किमिदानीमुच्छलितबाष्पोत्पीडं रुद्यते । ३. सखि, कियच्चिरं लवङ्गिकाया असंनिधानदुःखमनुभविष्यामि । प्रवृ- त्तिलाभोपि तस्या दुर्लभः । कावलोकितयोर्जीवितेन शापितासीत्युक्त्या लवङ्गिकावलोकिते तवात्यन्तहितप्रवृत्ते अनतिक्रमणीयवचने चेत्याशयः ॥ मालती । नाहं किमपि जानामीत्युक्त्या चा- त्मनः कुमारीभावप्रतिपादनार्थं लज्जामिव लज्जां दर्शयति । यथा गुरुजनानपेक्ष्य साहसानुष्ठानेन सहजलज्जाया असंभवात् ॥ माधवः । अनवसितार्थत्वेन रम्यं यद्वचस्तस्य चारुता निरूप्य । वदतीति शेषः । एतेनानवसितार्थत्वं गम्यते । तेन च 'निर्बध्यमाना नाहमेवं ब्रवीमीत्यनवसितार्थं वचनं ब्रूयात्' इति वात्स्यायनोक्तं स्मारयति । अथ मालत्येककरार्पितकपोलमश्रु पातयतीति गम्यते । तेनाश्रुपात- निमित्तं माधवोऽवलोकितां पृच्छति । अवलोकिते, किमेतदनौपयिकमश्रुपातन- मिति । त्वमस्या रहस्यवेदिनीति भावः । बाष्पेति । अस्या मृगाक्ष्याः स्वभावत एव मलशून्यं किमिति प्रक्षाल्यते । सपदि । आवयोर्वचनान्तरमित्यर्थः । यत्र कपोले स्वभावनिर्मलत्वेनाश्रुजलपूतत्वेन चेन्दुः प्रतिफलितमयूखत्वेन राजते । अस्या मुखामृतसरस्यमृतं पातुमिच्छन्विक्षिप्तरश्मिबिसकाण्ड इवैककरसंक्रान्त- त्वेनैककपोलस्याश्रुणा प्रक्षालनं युज्यते ॥ ५ ॥ अवलोकिता । सखि, किमि- दानीमुच्छलितबाष्पोत्पीडं यथा स्यादेवं रुद्यते ॥ मालती । सखि, कियच्चिरं लव- ङ्गिकाया असंनिधानदुःखमनुभविष्यामि । प्रवृत्तिलाभोऽपि तस्या दुर्लभः । इति