मालतीमाधवम् (महाकवि भवभूति - शास्त्रीय शृंगार एवं तान्त्रिक प्रकरण नाटक सम्पूर्ण १० अङ्क)

नवमोऽङ्कः । २२५ प्रयान्तीव प्राणाः सुतनु हृदयं ध्वंसत इव ज्वलन्तीवाङ्गानि प्रसरति समन्तादिव तमः । त्वराप्रस्तावेऽयं न खलु परिहासस्य विषय- स्तदक्षणोरानन्दं वितर मयि मा भूरकरुणा ॥ ४६ ॥ (सर्वतो दृष्ट्वा सनिर्वेदम् ।) कुतोऽत्र मालती ! (बकुलमालां प्रति ।) अये प्रियाप्रणयिनि, परमोपकारिण्यसि । निष्प्रत्यूहाः प्रियसखि यदा दुःसहाः संबभूवु- र्मोहोद्दामव्यसनगुरवो मन्मथोन्मादवेगाः । तस्मिन्काले कुवलयदृशस्त्वत्समाशलेषणं वा प्राणत्राणं प्रगुणमभवन्मत्परिष्वङ्गकल्पः ॥ ४७ ॥ (सकरुणं निःश्वस्य ।) आनन्दनानि मदनज्वरदीपनानि गाढानुरागरसवन्ति तदा तदा च । स्नेहाकराणि मम मुग्धदृशश्च कण्ठे कष्टं स्मरामि तव तानि गतागतानि ॥ ४८ ॥ (हृदये निधाय मूर्च्छति ।) मकरन्दः—(उपसृत्य ।) सखे, समाश्वसिहि । माधवः—(समाश्वस्य ।) मकरन्द, किं न पश्यसि कुतोऽपि स- हसैव मालतीस्नेहस्वहस्तस्य लाभः । तत्कथं मन्यसे किमेतदिति । तथा हि । प्रयान्तीति । प्राणा निःसरन्तीव । हृदयं स्फुटतीव । अङ्गानि ज्व- लन्तीव । तमो मोहः प्रसरतीव । तन्मम जीवितरक्षणाय त्वरया प्रस्तावेऽयम् । न पुनः स्वशरीरप्रच्छादनरूपस्य परिहासस्य विषयः । तवात्ममूर्तिप्रकटनेन मे नय- नयोरानन्दं देहि । निर्माया भवेत्यर्थः ॥ ४६ ॥ अथ मालतीमपश्यन्केसरस्रजमु- न्मादाच्चेतनामिव मन्यमानः प्राह—निष्प्रत्यूहा इति । यथा तस्या मन्मथोन्मा- दवेगाः संबभूवुः समुद्भूतास्तस्मिन्काले प्राणत्राणमेव यथा स्यादेवं मत्परिष्वङ्गकल्प आश्लेष इव समभवत् । कीदृग्भूता मन्मथोन्मादवेगा इत्यपेक्षायां निष्प्रत्यूहा नि- र्विघ्नाः । अप्रतिहता इत्यर्थः । तथा देहव्यथनेन गुरवः । तदयमाशयः । यत्तदा तत्प्राणहेतुस्तस्यास्त्वमासीस्तदिदानीं त्वयापि त्यक्ता न जीवतीति ॥४७॥ आन- न्दनानीति । हे बकुलमाले, मम कण्ठे तव गतागतानि कष्टं यथा स्यादेवं स्म- रामि । गतागतविशेषणान्याह—आनन्दनानि कामज्वरोत्तेजनानि । तथा गाढा- नुरागो यो रस आसक्तिस्तद्वन्ति तथा स्नेहनिबिडानि ॥ ४८ ॥ स्वहस्तलाभो मा- लत्यासाधारणाभिज्ञानलाभः । तत्कथं मन्यस इति पदस्याशयः । तत्किल जीवन्त्यां