मालविकाग्निमित्रम् (महाकवि कालिदास - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

प्रथमोऽङ्कः । २१ विवादे दर्शयिष्यामि क्रियासंक्रान्तिमात्मनः । यदि मां नानुजानासि परित्यक्तोऽस्म्यहं त्वया ॥ १९ ॥ (आसनादुत्थातुमिच्छति ।) देवी—(स्वगतम् ।) का गई ! (प्रकाशम् ।) पहवदि आअरिओ सिस्सजणस्स । गणदासः—चिरमपदे शङ्कितोऽस्मि । (राजानमवलोक्य ।) अनु- ज्ञातं देव्या । तदाज्ञापयतु देवः कस्मिन्नभिनयवस्तुन्युपदेशं दर्श- यिष्यामि । राजा—यदादिशति भगवती । परिव्राजिका—किमपि देव्या मनसि वर्तते । ततः शङ्कितासि । देवी—भेण वीसद्धं । पहवदि पहू अत्तणो परिअणस्स । राजा—मम चेति ब्रूहि । देवी—भंअवदि, भणेदाणीम् । परिव्राजिका—देव, शर्मिष्ठायाः कृतिं चतुष्पदोत्थं छलिकं दुष्प्रयोज्यमुदाहरन्ति । तत्रैकार्थसंश्रयमुभयोः प्रयोगं पश्यामि । तावता ज्ञायत एवात्रभवतोरुपदेशान्तरम् । आचार्यौ—यदाज्ञापयति भगवती । विदूषकः—तेणं हि दुवेवि वग्गा पेक्खाघरे संगीदरअणं करिअ तत्तभवदो दूर्द पेसअह । अहवा मुदङ्गसद्दो एब णो उत्थावइस्यदि । १. का गतिः । प्रभवत्याचार्यः शिष्यजनस्य । २. भण विस्रब्धम् । प्रभवति प्रभुरात्मनः परिजनस्य । ३. भगवति, भणेदानीम् । ४. तेन हि द्वावपि वर्गौ प्रेक्षागृहे संगीतरचनां कृत्वा तत्रभवतो दूतं प्रेषयतम् । अथवा मृदङ्गशब्द एव न उत्थापयिष्यति । संधेयम् ॥ विवाद इत्यादि । स्पष्टोऽर्थः ॥ का गतिः प्रभवत्याचार्यः शिष्यजनस्य ॥ भण विस्रब्धम् । प्रभवति प्रभुश्चात्मनः परिजनस्य ॥ भगवति, भणेदानीम् ॥ तेन हि द्वावपि वर्गौ प्रेक्षागृहे संगीतरचनां कृत्वा तत्रभवतो दूतं प्रेषयतम्। अथवा मृदङ्गशब्द