मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

128 मानमेयरहस्यश्लोकवार्तिके

देहस्य वृद्धिसंभग्नक्षतसंरोहणादिभिः । गृहाध्यक्ष इवात्माऽपि देहाध्यक्षोऽनुमीयते ॥ यदिष्टादानकरणसंबन्धस्य नियामकम् । मनसः कर्म तेनापि सिद्धयत्यात्मा यथापुनः ॥ गृहकोणोपलप्रेरयितृदारकवत् तथा । दारुयन्त्रप्रयोक्तेव निमेषोन्मेषकर्मणा ॥ नायनालोचनात्पश्चाद्रसस्य स्मरणे सति । रसनं यत्क्रियते तेनात्मोभयबुद्धिमान् ॥ यथाऽनेकगवाक्षान्तर्गतेप्रेक्षक इष्यते । 2 सुखेच्छाद्वेषयत्नैश्च गुणैर्गुण्यनुमीयते ॥ विषयेन्द्रियदेहादियोगं नार्हन्ति ते गुणाः । अयावद्द्रव्यभावित्वात् तथा प्रादेशिकत्वतः ॥ अहंकारेणैकवाक्यभावाभावात्तथैवच । बाह्येन्द्रियाप्रत्यक्षत्वात् अतिरिक्ताश्रया हि ते । यथा पृथिव्यादिशब्दाः पृथिव्याद्यर्थगोचराः । तथाहंशब्द इत्यादिरीति भाष्यार्थसंग्रहः ॥

(31) नैयायिकात्मा.

1 अथ गौतमसूत्रेषु तद्भाष्ये चापि पाक्षिले । निर्णीतं यच्चात्मतत्त्वं क्रियते तस्य संग्रहः ॥