मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

धर्मधर्मिभाववादः 159 नानोपाध्युपकाराङ्गशक्त्यभिन्नात्मनो ग्रहे । सर्वात्मनोपकार्यस्य को भेदस्स्यादनिश्चितः ॥ एकोपकारके ग्राह्ये नोपकारास्ततोऽपरे । दृष्टे तस्मिन्नदृष्टेऽपि तद्ग्रहे सकलग्रहः ॥ त्वगाद्येकैकेन्द्रियस्य ग्राह्या इत्यपि तत्स्थितिः । तेषां पुञ्जः प्रपञ्चोऽयं संबन्धस्यानवस्थितेः ॥ क्षीणानि चक्षुरादीनि रूपादिष्वेव पञ्चसु । न षष्ठमिन्द्रियं द्रव्यग्राहकं विद्यते बहिः ॥ तत्र धर्मातिरेकेण धर्मिणोऽनुपलम्भनात् । संघातमात्र एवायं गवादिस्स्यादनादिवत् ॥ सिद्धे ज्ञानसुखादीनां गुणत्वे गुणिकल्पना । न तु तत्सिद्धमस्माकं तावन्मात्रोपपत्तितः ॥ एत एव विशेषैकवादिनोऽद्रव्यवादिनः । प्रायो वैभाषिका एते यथाच वनवादिनः ॥ ३ अथ केचन सन्मात्रं विदुः तत्तु स्वलक्षणम् । तदेतत्सर्वसामान्यसहमित्यपि तैः स्मृतम् ॥ द्रव्यं गुणः कर्म जातिः नाम चेत्यपि पञ्चधा । विकल्प्यते वासनया वस्तुभावेन तद्यथा ॥ गोविन्दो वेणुमान् श्यामः गोपोऽयं गायतीत्यपि । प्रतीतिर्व्यवहारश्च वर्तते न तु वस्तुतः ॥