मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

द्रव्यवादः 169 तुच्छं विवर्त्तमपरेऽथानिर्वाच्यं विदुः परे । अन्यथात्वं विदुः केचित् साधारण्यं विदुः परे ॥ २ ख्यातिवादे पुनस्तत्त्वमेतस्य स्फुटमग्रतः । द्रव्यं नित्यं ब्रह्म तत्त्वं परमार्थं च सन्मतम् ॥ इति ब्रह्मविदः प्राहुः अत्रच श्लोकवार्तिकम् । महासामान्यमन्यैस्तु द्रव्यं सदिति भाषितम् ॥ शब्दाद्वैतविदः शब्दं द्रव्यमित्यभिमन्वते । कालाद्वैतविदः कालं द्रव्यमेकमुदैरयन् ॥ स्याद्वादिनां तु सिद्धान्ते त्वेतत्स्याद्द्रव्यलक्षणम् । अनागतपरिणामावस्थं द्रव्यमितीर्यते ॥ तद्वर्त्तमानपर्यायं भाव इत्याभिधीयते । द्रूयन्ते यानि पर्यायैः पर्यायैर्वा द्रवन्त्यपि ॥ द्रव्याणि तानि निर्दिष्टान्यद्रव्याणि द्विधा पुनः । आगन्तवः स्युः पर्यायाः सहजास्स्युर्गुणा इति ॥ सांख्यानां सकलं द्रव्यं अनेकान्तविदामपि । वैशेषिकादिसिद्धान्ते द्रव्यं धर्मितया स्थितम् ॥ गुणकर्मादिधर्माणामिति पूर्वं निरूपितम् । मूर्तं द्रव्यं विदुः केचित् परिणामीति केचन ॥ द्रव्यं शक्तिमदित्येके ह्यद्रव्यं नहि शक्तिमत् । यथा शक्तिरशक्तैवं अद्रव्यं स्वान्यसाधकम् ॥ M.R. 22