मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

62 मानमेयरहस्यश्लोकवार्तिके न हेतोरन्वयस्तत्र व्यतिरेकोऽपि बाधितः । द्वये तु साध्ये द्वयमप्यसिद्धं स्यादसंशयम् ॥ विशिष्टस्य तु साध्यत्वे न प्राक्तद्धर्मताग्रहः । अतश्च पक्षधर्मत्वं केचिन्नेच्छन्ति सूरयः ॥ ज्ञातव्ये पक्षधर्मत्वे पक्षो धर्मीभिधीयते । व्याप्तिकाले भवेद्धर्मः साध्यसिद्धौ पुनर्द्वयम् ॥ 5 अनुमानप्रयोगोऽपि चादौ कर्तुं न शक्यते । मिथोविरुद्धाङ्गीकारप्रचुरौ वादिनाविह ॥ शब्दो द्रव्यं वेदविदां गुणो न्यायविदां मतः । पञ्चभूतगुणोऽन्येषां परेषां नाभसो गुणः ॥ वृक्षादिशब्दाः स्फोटस्य विवर्त इति शाब्दिकाः । गुणद्रव्यविभागं च केचिन्नेच्छन्ति पण्डिताः ॥ एवमेव हि सर्वं च वस्तु तैस्तैर्विकल्प्यते । कः पक्षः किंचवा साध्यं को हेतुः द्वयसम्मतः ॥ सर्वत्रान्यतरासिद्धेरनुमानकथा वृथा । सामान्येन प्रयोगस्तु केवलं कण्ठशोषकृत् ॥ 6 व्यवहारोऽध्यक्षशक्त्या कृतार्थो ह्यानुमानिकः । इन्द्रियं धूमसंयुक्तं वह्निं गमयति स्फुटम् ॥ व्याप्तिश्च पक्षधर्मत्वं स्यातां तत्सहकारिणी । तथैवापमितिश्शाब्दी सर्वा प्रत्यक्षमिष्यते ॥