मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

व्याप्तिः 38. भूयोदर्शनगम्या च व्याप्तिस्सामान्यधर्मयोः । क्वचिच्च कृत्तिकारोहिण्याद्ययोर्हि विशेषयोः ॥ कैश्चित् यावद्देशकालव्याप्तिधीरङ्गमिश्यते । मानं मृगयमाणाश्च प्रत्यक्षं तत्सकृद्विदुः ॥ बालोऽपि दीपकलिकास्पर्शाद्वेत्ति तथा सकृत् । योगिप्रत्यक्षतुल्यं तन्मानसं केचिदब्रुवन् ॥ भूयोदर्शनसंजातसंस्कारसचिवं पुनः । प्रत्यक्षं चरमं व्याप्तौ मानं केचित्प्रचक्षते ॥ यत्रयत्र भवेद्धूमः तत्रतत्राग्निरित्यसौ । यस्स्यादवगमः स्सोऽयं परोक्षो ह्यानुमानिकः ॥ इति कौमारिलाः प्राहुः नाङ्गं यावन्मतिस्ततः । अन्वयो व्यतिरेकश्च यथासंभवमिष्यते ॥ नियम्यत्वनियन्तृत्वे भावयोर्यादृशी मते । ते एव विपरीते तु विज्ञेये तदभावयोः ॥ गमकस्यैकदेशस्य व्याप्तिं गम्येन भाषितुम् । साध्यसाधर्म्यवैधर्म्यदृष्टान्तः प्रतिपाद्यते ॥ तत्र हेत्वर्थमुद्दिश्य साध्योपादानमिष्यते । उद्देश्यो व्याप्यते धर्मः व्यापकश्चोत्तरो मतः ॥ यद्वृत्तयोगः प्राथम्यमित्याद्युद्देश्यलक्षणम् ।