मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

504 मानमेयरहस्यश्लोकवार्तिके कारणत्वं फलोत्पादे भिद्येते ते परस्परम् । किंच स्वयं क्लेशरूपं कर्म यत्कार्यतां व्रजेत् ॥ फलसाधनता तत्र कारणं तेन कार्यता । तद्भावभाविनी नित्यं तदात्मैव प्रतीयते ॥ 2 कार्ये मानान्तरावेद्ये क्रियादिव्यतिरेकिणि । व्यवहारात एवाहुः व्युत्पत्तिं प्रेरकात्मनि ॥ शब्दान्तराणि स्वार्थेषु व्युत्पद्यन्ते यथैव हि । आवापोद्वापभेदेन तथा कार्ये लिङादयः ॥ कार्यमेव हि कर्तॄणां ज्यायस्समकनीयसाम् । भेदात्प्रैषामन्त्रणाध्येषणादिव्यपदेशभाक् ॥ कृतिसाध्यं प्रधानं यत्तत्कार्यमभिधीयते । तच्च मानान्तरेणापि वेद्यमोदनपाकवत् ॥ एवं कार्यात्मकेऽप्यर्थे व्युत्पद्यन्ते लिङादयः । तदन्वितेषु स्वार्थेषु तथा शब्दान्तराण्यपि ॥ 3 यागानुष्ठानतः कार्यमात्मानं लब्धुमर्हति । नच कर्त्रा विना तस्यानुष्ठानमुपपद्यते ॥ न विना चाधिकारेण कर्तुर्लाभः क्वचिन्मतः । नियोज्यमन्तरा क्वापि नाधिकारः प्रसिद्ध्यति । नकदाप्यविशिष्टोऽत्र नियोज्यो ह्यवकल्पते । एवं विशेषणतया स्वर्गस्तत्रावकल्पते ॥