मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

कर्तृत्वमधिकारित्वं नियोज्यत्वमिति स्थितम्। अवस्थात्रितयं तत्रानुष्ठातृत्वं हि कर्तृता॥ अधिकारः स्वकीयत्वबुद्धिमत्त्वं हि कर्मणि। कार्ये स्वकीयत्वबुद्धिमत्ता तु स्यान्नियोज्यता॥ 4 संविचार्यमिदं त्वत्र तत्कार्यं किं क्रियात्मकम्। उत तद्व्यतिरेकीति, तत्र लोकानुसारतः॥ लिङादिस्तत्र कार्यं चेत्क्रियामेवावबोधयेत्। समन्वयो नियोज्येन तदानीं नावकल्पते॥ नियोज्यस्य च कार्यं यत्स्वकीयत्वेन बुद्ध्यते। स्वर्गादिः कामयोगाच्च साध्यत्वेनैव गम्यते॥ क्रिया हि क्षणिकत्वेन न कालान्तरभाविनः। स्वर्गादेस्साध्यमानस्य न क्षमा जननं प्रति॥ इष्टस्याजनिका सा च नियोज्येन फलार्थिना। कार्यत्वेन न संबन्धमर्हति क्षणभङ्गिनी॥ तस्मान्नियोज्यसंबन्धसमर्थं विधिवाचिभिः। कार्यं कालान्तरस्थायि क्रियातो भिन्नमुच्यते॥ क्रियादिभिन्नं यत्कार्यं वेद्यं मानान्तरैर्न तत्। अतो मानान्तरापूर्वमपूर्वमिति गीयते॥ 5 कार्यत्वेन नियोज्यं च स्वात्मनि प्रेरयन्नसौ। नियोग इति मीमांसानिष्णातैरभिधीयते॥