मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

518 मानमेयरहस्यश्लोकवार्तिके

लोके हि सिद्धवस्तूनां ये शब्दाः प्रतिपादकाः । पश्चात्तनास्ते संदृष्टाः प्रतिपाद्यात् तथा यदा ॥ श्रुतिः सिद्धपराचेत्स्यात् प्रतिपाद्यादनन्तरा । ततश्चांपौरुषेयत्वं नित्यत्वं च न निर्वहेत् ॥ कृतिसाध्यं प्रधानं यत्तत्कार्यमिति गीयते । प्रामाण्यमपि वेदस्य तत्र व्युत्पत्तिसंभवात् ॥ आत्मसिद्धयनुकूलस्य नियोज्यस्य प्रसिद्धये । कुर्वत्स्वर्गादिकमपि प्रधानं कार्यमेव नः ॥ कृतिसाध्यत्वमिष्टत्वं कृत्युद्देश्यत्वमेवच । कार्यस्य त्रय आकारा इत्याहुः कार्यवादिनः ॥ साधारणौ द्वावाकारौ भावार्थफलयोरिति । तृतीयोऽसौ नियोगस्य त्वसाधारण इष्यते ॥ कार्यं हि तच्च प्रथममनन्यार्थं प्रतीयते । ततश्चान्यार्थता युक्ता भृत्येष्टप्रदभूपवत् ॥ ३ स च किं कृतिकर्मत्वं किंवा प्रेरकता मता । अनुकूलत्वमथवा शेषित्वमथवा मतम् ॥ प्रयोजनत्वमथवा प्राधान्यमथवा कृतेः । अथवा सुखरूपत्वं पुरुषार्थत्वमेववा ॥ नाद्यत्रयं कृत्यधीनसिद्धता वेष्टताऽपिवा । फलभावार्थयोरेव तदेतत्पर्यवस्यति ॥