मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

520 मानमेयरहस्यश्लोकवार्तिके विशिष्टा वक्तृधीर्ज्ञातुं शक्यते नान्यथा पुनः । एषोऽन्विताभिधानस्य प्रकारः गुरुसम्मतः ॥ 5 अथ भट्टस्याभिमतः प्रोच्यतेऽभिहितान्वयः । पदैरेवाभिधीयन्ते पदार्थाः ते पृथक्पृथक् ॥ विशेषव्यक्त्यभावात्स्मारकान्न विशिष्यते । योग्यत्वेन परामृष्टाः तेऽर्था अभिहिताः पुनः ॥ विशेषसंसर्गरूपं वाक्यार्थं बोधयन्ति तम् । पदमभ्यधिकाभावात् स्मारकान्न विशिष्यते ॥ यदाधिक्यं भवेत्किंचित् तत्पदस्य न गोचरः । न पदव्यावृतिस्तत्र चार्थैरेवार्थसिद्धितः ॥ यथा कविभिरालोच्यमाना अर्थाः परस्परम् । अन्विताः केवलं लोकोत्तरवाक्यस्य हेतवः ॥ अत एव हि वाक्यार्थमेते लाक्षणिकं विदुः । यस्मादभिहितैरर्थैः संबन्धात्सोऽवगम्यते ॥ नाकृतिः प्रथमं ज्ञाता व्यक्तिः पश्चात्प्रतीयते । किं तु प्रतीयते जातिः व्यक्त्यैव सहिता यथा तथाऽन्वयोऽप्यधिगतस्त्वन्वितस्यावबोधकः । इत्यन्विताभिधायेष शब्द इत्युच्यते परैः ॥ कॢप्तमन्वितसामर्थ्यं पदार्थानां स्वभावतः । एकवाक्यतया तत्र कल्प्यं नियममात्रकम् ॥