मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

20 मानमेयरहस्यश्लोकवार्तिके 6 अज्ञानादिह संसारं ज्ञानान्मोक्षं च ये विदुः । सर्वे ते पर्यवस्यन्ति प्रायस्सौगतसोदराः ॥ अविवेकेन तादात्म्यं पुंप्रकृत्योर्न वस्तुसत् । साऽस्मितेत्युच्यते क्लेशः सर्वानर्थस्य कारणम् ॥ येषां प्रपञ्चः तन्मूलः बुद्धिमूलस्तु वस्तुतः । विज्ञानवादिसिद्धान्ताविशेषो वस्तुवादिनाम् ॥ संसारमोक्षयोः कर्म कारणं ये विदुः परे । प्रायो भौतिकसिद्धान्तवादस्तेषां महात्मनाम् ॥ ये सर्वेश्वरसंकल्पायतं तदुभयं विदुः । संकल्पो बुद्धिरेवेति दुर्लङ्घा बुद्धवागुरा ॥ यद्यत्राज्ञानशब्देन चान्यथाज्ञानमुच्यते । विज्ञानवादस्स्यात्तस्मात् ज्ञानाभावस्स उच्यते ॥ तस्यापि तुच्छरूपत्वे तुच्छं चापि जगद्भवेत् । भावान्तराभाववादः स्वीकृतः कपिलादिभिः ॥ अभावोऽप्यर्थ एवेष्टः तन्मीमांसकतार्किकैः । अतएवच ते प्राहुर्भावं मोक्षसाधनम् ॥ अनिर्वाच्यविदश्चातः भावाज्ञानविदोऽभवन् । अज्ञानं चेदसत्ख्यातिः ज्ञानाभावोऽथवा पुनः ॥ दुरुद्धरा तुच्छता स्याज्जगतस्त्विति बिभ्यति । भावान्तराभाववादं अतः केचित्समाश्रिताः ॥