मानमेयोदय (नारायण भट्ट - भाट्ट मीमांसा प्रमाण एवं प्रमेय शास्त्र सटीक)

सांख्यदर्शनम् धर्माधर्मादयो भावाः तैर्लिङ्गमधिवासितम् । परिगृह्य स्थूलदेहं नटवद्व्यवतिष्ठते ॥ 9 भावैर्विना न लिङ्गं स्यात् न भावा लिङ्गमन्तरा अतोऽस्ति द्विविधस्सर्गः एष प्रत्ययलक्षणः ॥ तृतीयो भौतिकस्सर्गः स्थूलो देवादिभेदतः । लिङ्गेषु बुद्धिर्मुख्येति सैव व्यवहृतेः पदम् ॥ साऽचेतना चितिच्छायापत्त्या चेतनवद्भवेत् । चेतनोऽपि ज्ञानसुखदुःखवानिव लक्ष्यते ॥ 10 अन्योन्यानुग्रहस्सोऽयमविवेकानिबन्धनः । बुद्धिर्महत्तत्त्वमेतदन्तःकरणमुच्यते ॥ प्रत्यभिज्ञाऽनुसंधानकार्यनिर्वहणक्षमा । विषयाकारिणी बुद्धिवृत्तिः ज्ञानमितीर्यते ॥ बुद्धेस्सत्त्वसमुद्रेकोऽध्यवसायोऽपि स स्मृतः । उपलब्धिः पुनः पुंसो वृत्तिमद्बुद्धिदर्शनम् ॥ तस्मात् ज्ञानं चोपलब्धिः बुद्धिश्चार्थान्तरं मतम् ततश्च बुद्धिः त्रिविधै रञ्जकैरुपराज्यते ॥ 11 विषयेणोपरागोऽयं संबन्धो ज्ञानलक्षणः । पुरुषेणोपरागो यः स भेदाग्रहलक्षणः ॥ व्यापारेणोपरागोऽयं वृत्तिः कर्तव्यामित्यसौ । तस्मान्ममेदं कर्तव्यमिति बुद्धेर्निरूपणा ॥