मत्स्य महापुराण
Matsya Purana
महर्षि वेदव्यास द्वारा
पृष्ठ 96, कुल 1098 में से
संदर्भ में पढ़ें८६ * मत्स्यपुराण *
| सम्भेदश्चण्डवेगायास्तथैवामरकण्टकम् ।<br>कुरुक्षेत्राच्छतगुणं तस्मिन् स्नानादिकं भवेत् ॥ २८<br>शुक्रतीर्थं च विख्यातं तीर्थं सोमेश्वरं परम् ।<br>सर्वव्याधिहरं पुण्यं शतकोटिफलाधिकम् ॥ २९<br>श्राद्धे दाने तथा होमे स्वाध्याये जलसंनिधौ ।<br>कायावरोहणं नाम तथा चर्मण्वती नदी ॥ ३०<br>गोमती वरुणा तद्वत्तीर्थमौशनसं परम् ।<br>भैरवं भृगुतुङ्गं च गौरीतीर्थमनुत्तमम् ॥ ३१<br>तीर्थं वैनायकं नाम भद्रेश्वरमतः परम् ।<br>तथा पापहरं नाम पुण्याथ तपती नदी ॥ ३२<br>मूलतापी पयोष्णी च पयोष्णीसङ्गमस्तथा ।<br>महाबोधिः पाटला च नागतीर्थमवन्तिका ॥ ३३<br>तथा वेणा नदी पुण्या महाशालं तथैव च ।<br>महारुद्रं महालिङ्गं दशार्णा च नदी शुभा ॥ ३४<br>शतरुद्रा शताह्वा च तथा विष्णुपदं परम् ।<br>अङ्गारवाहिका तद्वन्नदौ तौ शोणघर्घरौ ॥ ३५<br>कालिका च नदी पुण्या वितस्ता च नदी तथा ।<br>एतानि पितृतीर्थानि शस्यन्ते स्नानदानयोः ॥ ३६<br>श्राद्धमेतेषु यद् दत्तं तदनन्तफलं स्मृतम् ।<br>द्रोणी वाटनदी धारासरित् क्षीरनदी तथा ॥ ३७<br>गोकर्णं गजकर्णं च तथा च पुरुषोत्तमः ।<br>द्वारका कृष्णतीर्थं च तथार्बुदसरस्वती ॥ ३८<br>नदी मणिमती नाम तथा च गिरिकर्णिका ।<br>धूतपापं तथा तीर्थं समुद्रो दक्षिणस्तथा ॥ ३९<br>एतेषु पितृतीर्थेषु श्राद्धमानन्त्यमश्नुते ।<br>तीर्थं मेघंकरं नाम स्वयमेव जनार्दनः ॥ ४०<br>यत्र शार्ङ्गधरो विष्णुर्मेखलायामवस्थितः ।<br>तथा मन्दोदरीतीर्थं तीर्थं चम्पा नदी शुभा ॥ ४१<br>तथा सामलनाथश्च महाशालनदी तथा ।<br>चक्रवाकं चर्मकोटं तथा जन्मेश्वरं महत् ॥ ४२<br>अर्जुनं त्रिपुरं चैव सिद्धेश्वरमतः परम् ।<br>श्रीशैलं शांकरं तीर्थं नारसिंहमतः परम् ॥ ४३<br>महेन्द्रं च तथा पुण्यमथ श्रीरङ्गसंज्ञितम् ।<br>एतेष्वपि सदा श्राद्धमनन्तफलदं स्मृतम् ॥ ४४<br>दर्शनादपि चैतानि सद्यः पापहराणि वै ।<br>तुङ्गभद्रा नदी पुण्या तथा भीमरथी सरित् ॥ ४५ | चण्डवेगा और नर्मदाका संगम तथा अमरकण्टक—इन पितृतीर्थोंमें स्नान आदि करनेसे कुरुक्षेत्रसे सौगुने अधिक फलकी प्राप्ति होती है। शुक्रतीर्थ भी पितृतीर्थरूपसे विख्यात है तथा सर्वोत्तम सोमेश्वरतीर्थ स्नान, श्राद्ध, दान, हवन तथा स्वाध्याय करनेपर समस्त व्याधियोंका विनाशक, पुण्यप्रदाता और सौ करोड़ गुना फलसे भी अधिक फलदायी है। कायावरोहण (गुजरातका कारावन) नामक तीर्थ, चर्मण्वती (चम्बल) नदी, गोमती, वरुणा (वरणा), उसी प्रकार औशनस नामक उत्तम तीर्थ, भैरव, (केदारनाथके पास) भृगुतुङ्ग, सर्वश्रेष्ठ गौरीतीर्थ, वैनायक नामक तीर्थ, उसके बाद भद्रेश्वरतीर्थ तथा पापहर नामक तीर्थ, पुण्यसलिला तपती नदी, मूलतापी, पयोष्णी तथा पयोष्णी-संगम, महाबोधि, पाटला, नागतीर्थ, अवन्तिका (उज्जैनी) तथा पुण्यतोया वेणानदी, महाशाल, महारुद्र, महालिङ्ग और मङ्गलमयी दशार्णा (धसान) नदी तो अत्यन्त ही शुभ हैं॥ २३—३४॥<br><br>शतरुद्रा, शताह्वा तथा श्रेष्ठ विष्णुपद, अङ्गारवाहिका, उसी प्रकार शोण और घर्घर (घाघरा) नामक दो नद, पुण्यजला कालिका नदी तथा वितस्ता (झेलम) नदी—ये पितृतीर्थ स्नान और दानके लिये प्रशस्त माने गये हैं। इनमें जो श्राद्ध आदि कर्म किया जाता है, वह अनन्त फलदायक कहा गया है। द्रोणी, वाटनदी, धारानदी, क्षीरनदी, गोकर्ण, गजकर्ण, पुरुषोत्तम-क्षेत्र, द्वारका, कृष्णतीर्थ तथा अर्बुदगिरि (आबू), सरस्वती, मणिमती नदी गिरिकर्णिका, धूतपापतीर्थ तथा दक्षिण समुद्र—इन पितृतीर्थोंमें किया गया श्राद्ध अनन्त फलदायक होता है। इसके पश्चात् मेघंकर नामक तीर्थ (गुजरातमें) है, जिसकी मेखलामें शार्ङ्गधनुष धारण करनेवाले स्वयं जनार्दन भगवान् विष्णु स्थित हैं। इसी प्रकार मन्दोदरीतीर्थ तथा मङ्गलमयी चम्पा नदी, सामलनाथ, महाशाल नदी, चक्रवाक, चर्मकोट, महान् तीर्थ जन्मेश्वर, अर्जुन, त्रिपुर इसके बाद सिद्धेश्वर, श्रीशैल (मल्लिकार्जुन), शाङ्करतीर्थ, इसके पश्चात् नारसिंहतीर्थ, महेन्द्र तथा पुण्यप्रद श्रीरङ्ग नामक तीर्थ हैं। इनमें भी किया गया श्राद्ध सदा अनन्त फलदाता माना गया है तथा ये दर्शनमात्रसे ही तुरंत पापोंको हर लेते हैं। पुण्यसलिला तुङ्गभद्रा नदी तथा भीमरथी नदी, |