मेघदूतम् (वैद्यनाथ झा शास्त्री हिन्दी टीका सहित)

उत्तरमेघः १९३

प्रेक्षणीयः, क्रीडाशैलः, (अस्ति) हे सखे ! उपान्तस्फुरिततडितम्, त्वाम्, प्रेक्ष्य, मद्गेहिन्याः, प्रिय इति, कातरेण, चेतसा, तमेव, स्मरामि ॥ १४ ॥

व्याख्या—तस्याः = दीर्घिकायाः, तीरे = तटे, पेशलैः = सुन्दरैः, इन्द्रनीलैः = इन्द्रनीलनामक रत्नैः, रचित-शिखरः = निर्मितशृङ्गः, कनककदलीवेष्टन-प्रेक्षणीयः = हैमरम्भापरिवेशावलोकनीयः, क्रीडाशैलः = केलिगिरिः अस्तीति भावः । हे सखे ! = हे मित्र ! उपान्तस्फुरिततडितम् = समीपस्फुरितविद्युतम्, त्वाम् = मेघम्, प्रेक्ष्य = दृष्ट्वा, मद्गेहिन्याः = मत्प्रियायाः, प्रियः = अभीष्टः, इति = अतः कातरेण = कादर्ययुक्तेन, चेतसा = मनसा, तमेव = क्रीडापर्वतमेव, स्मरामि = स्मरणङ्करोमि ॥ १४ ॥

शब्दार्थः—तस्याः = उस वापी के, तीरे = तीर पर, पेशलैः = सुन्दर, इन्द्रनीलैः = इन्द्रनीलमणियों से, रचितशिखरः = बने हुए शिखरों वाला, कनक-कदली-वेष्टन-प्रेक्षणीयः = स्वर्ण (सुनहले) केले के वृक्षों से परिवेष्टित होने से देखनेयोग्य, क्रीडाशैलः = केलिपर्वत (खलक पर्वत) है। हे सखे ! = हे मित्र ! उपान्तस्फुरिततडितम् = जिसके समीप चमकती हुई बिजली है (ऐसे), त्वाम् = तुमको, प्रेक्ष्य = देखकर, मद्गेहिन्याः = मेरी-प्रिया का, प्रियः = वह पर्वत प्रिय है, इति = इस कारण, कातरेण = कातर, चेतसा = मनसे, तमेव = उसी क्रीडापर्वत का, स्मरामि = स्मरण कर रहा हूँ ॥ १४ ॥

भावार्थः—हे मेघ ! मद्गेहवर्तिवाप्याः तटे इन्द्रनीलमणि-विरचितशृङ्गः स्वर्णरम्भापरिवेष्टन-दर्शनीयः क्रीडापर्वतो विद्यते । हे मित्र ! पार्श्वस्फुरितविद्युतम् ( कान्तासहितमितिभावः ) त्वां विलोक्य सः क्रीडापर्वतः मत्प्रियायाः प्रिय इति हेतुना तं क्रीडापर्वतमेव कातरेण मनसा स्मरामि ॥ १४ ॥

हिन्दी—( हे मेघ ! ) मेरे घर की वापी के तट पर इन्द्रनीलमणि से बने शिखरों वाला, स्वर्ण ( सुनहले ) केले के वृक्षों से घिरे होने के कारण दर्शनीय