मीमांसा दर्शन / पूर्वमीमांसा (शाबर भाष्य सहित)

२१२ मीमांसादर्शनम् [ सू० सिध्येत् । तेन यावत्प्रयोगभाविप्रमाणालोचनवशात्पूर्वानुमितां श्रुतिं क्वदचिप्यशृ- ण्वन्पुनरपि स्मृतिमेवोपलभ्य कर्तृसामान्यलिङ्गेनैव श्रुतिमनुमिमानः प्रत्यक्षया श्रुत्याऽऽक्षिप्तचित्ततया तत्प्रामाण्येनान्यथानुपपद्यमानेन स्मृत्यप्रामाण्यं कल्पयन्पूर्वा- वधारितमूलव्यत्ययमेव प्रतिपद्यते न पूर्वक्लृप्तमूलस्याप्रामाण्याध्यारोपम् । अपठ्य- मानतयैवास्य सुलभाज्ञानत्वात् । यच्चैतदनवस्थानं त्वया मां प्रति चोद्यते । भवतोऽपि तदस्त्येव तेनाचोद्यत्वमेकतः ॥ १४५ यदा ह्यादौ श्रुतिं श्रुत्वा स्मृतेर्न्नान्याऽनुमीयते । तदऽन्यमूलतापत्तेरेकान्तेनैव बाध्यते ॥ १४६ कालान्तरेऽपि यो बाधः स्फुटत्वेनावधार्यते । यत्तेनाप्यप्रमाणत्वं कृतं तन्न निवर्त्यते ॥ १४७ पूर्वस्मृतिग्राहिणां च स्वयं बाधमचेतयमानानामपि पुरुषान्तरस्य श्रुतिश्रवण- प्राथम्यबलेन बाधसंतानोऽनुवर्तत एव । पुरुषान्तरबाधोऽपि नैवालपं भ्रान्तिकारणम् । न हि द्विचन्द्रदिङ्मोहौ न बाध्यते नरान्तरैः ॥ १४८ ननु यवश्रुतेरपि तर्हि प्रमाणत्वेन परिगृह्यमाणायाः पुरुषान्तरबाधस्तदानी- मस्तीति मिथ्यात्वप्रसङ्गः । उच्यते— पठ्यमानत्वादुन्मज्जननिमज्जने । सर्वान्प्रति तयोस्तुल्ये विशेषोऽन्यो न गृह्यते ॥ १४९ स्मृतिस्तु यावतां पुंसां प्रथमं गोचरीभवेत् । तावतां सर्वदाऽभावाज्ञाप्रामाण्येन मुच्यते ॥ १५० अप्रमाण्यपदं चैकमस्त्येवं प्रथमं स्मृतेः । तावता लब्धमिथ्यात्वान्न श्रुतिं बाधितुं क्षमा ॥ १५१ अध्यारोप्येत मिथ्यात्वमुज्ज्वलायाः श्रुतेः पुनः । लब्धमेव स्मृतौ तच्चेत्किमर्थं कल्प्यते श्रुतेः ॥ १५२ विरुद्धयोर्हि श्रुतिस्मृत्योर्विकल्पप्रसङ्गेनावश्यं कल्पनीयेऽन्यतरत्राप्रमाणत्वे यावच्छ्रुतौ पटाच्छादनन्यायेन कल्पयितुमारभ्यते, तावत्स्मृतौ स्वरूपाश्रयं क्लृप्तमे- वोपलभ्य, संशयच्छेदे जाते न कदाचिदप्यभूताप्रामाण्याध्यारोपकल्पनोपपत्तिः । ननु श्रुत्यविरुद्धायाः श्रुतिमूलत्वनिश्चयः । अनुमानादपि प्राप्स्यन् केनचित्प्रतिबध्यते ॥ १५३