मीमांसा दर्शन / पूर्वमीमांसा (शाबर भाष्य सहित)

१० ] प्रथमाध्याये तृतीयपादः ४३३ ननु भवतु अव्यवस्थैव को दोषस्तत्राह—पिक इति । कोकिलादीनामेव कर्माङ्गत्वेनाभ्युपगमादिति भावः ॥ १० ॥ त० वा०—ये शब्दा न प्रसिद्धाः स्युरार्यावर्तनिवासिनाम् । तेषां म्लेच्छप्रसिद्धोऽर्थो ग्राह्यो नेति विचिन्त्यते ॥ ४६३ तथा—निरुक्तव्याक्रियाद्वारा प्रसिद्धिः किं बलीयसी । समुदायप्रसिद्धिर्वा म्लेच्छस्यैवाथ वा भवेत् ॥ ४६४ म्लेच्छप्रसिद्धिर्व्यवहर्तृदौर्बल्येऽपि, समुदायरूढिबलेन स्वरूपगतेन ज्यायसी प्रतिभाति । तत्र प्रयोक्तृदौर्बल्य-स्वरूपबलवत्तयोः । किन्तु न्याय्यतरं युक्तं ज्ञातुमित्यत्र चिन्त्यते ॥ ४६५ तथा—निरुक्तव्याक्रियाद्वारा किं शास्त्रस्था बलीयसी । किं वाऽवयवविक्षेपजननात्सैव दुर्बला ॥ ४६६ एवं नानोपपत्तित्वात्संदेहे तावदुच्यते । निरुक्तव्याक्रियाद्वारा प्रतिपत्तिर्बलीयसी ॥ ४६७ शास्त्रस्था वेत्यनेनासौ कल्प्याऽपि हि बलीयसी । सन्मूलस्य प्रमाणत्वं साध्यस्यापि वरं श्रितम् ॥ ४६८ न सिद्धमप्यसन्मूलमाश्रयेण हि दूषितम् । कथं वेदगतैः शब्दैर्म्लेच्छस्थोऽर्थः¹ प्रतीयते ॥ ४६९ येषां दर्शनमात्रेऽपि वेद एव न पठ्यते । संभाषाऽपि च न म्लेच्छैः सहाऽऽर्यावर्तवासिनाम् ॥ ४७० तत्र तेषु प्रसिद्धोऽर्थः कथमार्थैः प्रतीयताम् । एवं च सति यस्यापि प्रसिद्धिर्नोपलभ्यते ॥ ४७१ तस्यापि म्लेच्छदेशेषु सर्वेष्वन्वेष्यतां व्रजेत् । ततश्च निगमादीनां न कश्चिद्विषयो भवेत् ॥ ४७२ अनन्तम्लेच्छदेशांश्च कः सर्वोऽनुपलप्स्यते² । य एव स्यादनन्विष्टस्तत्र शङ्का प्रसज्यते ॥ ४७३ अनन्तेषु हि देशेषु कः सिद्धः क्वेति गम्यताम् । निगमादिवशाच्चाद्य धातुतोऽर्थः प्रकल्पितः ॥ ४७४ १ क. म्लेच्छस्याऽर्थः । २ क. सर्वानुपलप्स्यत इति पाठः । २८