मीमांसा दर्शन / पूर्वमीमांसा (शाबर भाष्य सहित)

४६८ मीमांसादर्शनम् [ सू० यदेव भवतां गोत्रं तदस्माकमपीतिवत् । आहुः स्वागमनित्यत्वं परवाक्यानुकारिणः ॥ ५७३ अस्मदीयमिदं वाक्यं भवतामिति चोदिताः । जल्पन्त्यस्माकमेवैतच्छ्रुत्वा मीमांसकैर्हतम् ॥ ५७४ त्यक्तलज्जं ब्रुवाणो हि वाचोयुक्तिमनर्थिकाम् । कुर्वन् परातिसंधानमश्रान्तः कोऽवसीदति ॥ ५७५ तत्र शाक्यैः प्रसिद्धाऽपि सर्वक्षणिकवादिता । त्यज्यते वेदसिद्धान्ताज्जल्पद्भिर्नित्यमागमम् ॥ ५७६ धर्मस्तेनोपदिष्टोऽयमनित्यं सर्वसंस्कृतम् । क्षणिकाः सर्वसंस्कारा अस्थिराणां कुतः क्रिया ॥ ५७७ बुद्धिबोध्यं त्रयादन्यत्संस्कृते क्षणिकं च तत् । तथा शब्देऽपि बुद्धेर्नियमान्नाभिव्यक्तिर्द्वेधाऽपि दोषादित्येवमादिभिः सर्वदा पदार्थसंबन्धानित्यत्वप्रतिपादनात्तद्विपरीतमागमनित्यत्वमभ्युपगम्यमानं लोकोप- हासास्पदमात्रमेव भवेत् । तथा हि—यस्तन्तूननुपादाय तुरीमात्रपरिग्रहात् । पटं कर्तुं समीहेत स हन्याद् व्योम मुष्टिभिः ॥ ५७८ यावदागमनित्यत्ववेश्मदारूपकल्पिते । हेत्वाभासाग्निानिर्दग्धे तस्मिंस्तद्द्रेश्म¹ दुष्करम् ॥ ५७९ व्यवहारनित्यताशब्दश्च क्रियानित्यत्वपर्यायः। तद्यस्य शब्दार्थसंबन्धानाम- नित्यत्वम्, तस्य तदाश्रयव्यवहारनित्यत्वं किमाधारं भविष्यतीत्यतिदुःसंपादम्। न च शब्दार्थसंबन्धकूटस्थत्वमनिच्छताम् । नित्यता व्यवहारस्य निराधाराऽवकल्पते ॥ ५८० शब्दादिषु विनश्यत्सु व्यवहारः क्व वर्तताम् । स्थितैषा धर्मतेत्येतदर्थशून्यमतो वचः ॥ ५८१ एषेत्यपि न निर्देष्टुं शक्या क्षणविनाशिनी । किमुत स्थितया साकं एषेत्यस्यैकवाक्यता ॥ ५८२ तेनाऽनित्यशब्दवादिनामागमनित्यत्वानुपपत्तेरतीन्द्रियविषयस्य च वाक्यस्य प्रयोगशास्त्रत्वाभावान्नासन्नियमादित्युच्यते । असाधुशब्दभूयिष्ठाः शाक्यजैनागमादयः । असन्निबन्धनत्वाच्च शास्त्रत्वं न प्रतीयते ॥ ५८३ १. तस्मिन्तद्वेश्म ।