मीमांसा दर्शन / पूर्वमीमांसा (शाबर भाष्य सहित)

३३ ] प्रथमाध्याये तृतीयपादः ६७५ यज्याद्यर्थेऽपि वा वाच्ये किं सामान्यविशेषयोः । अभिधेयमिति प्राप्ता चिन्ता कर्तुं क्रियापदे ॥ १००८ अपूर्वं कस्मादिति प्रधानविचारे न पुनरुक्तिशंका अपूर्वं भावशब्देभ्यो द्रव्यादिभ्यः किमिष्यते । एषा तत्र च चिन्तोक्ता शेषा प्रासङ्गिकी कथा ॥ १००९ नामाख्यातपदे तेन कस्यार्थस्याभिधायके । किमाकृतेरुत व्यक्तेरिति चिन्ता प्रवर्तते ॥ १०१० प्रयोगस्य प्रतीतेश्च तुल्यत्वाच्छब्दलक्षणे । व्यक्तिपक्षाभिधानाच्च संशयः प्रतिभाति नः ॥ १०११ संगतिसंशययोरुपपादनम् कथं लक्षणसंबन्धश्चिन्तायाः प्रकृतेन वा । स्मृतिमूलविचारेण वक्तव्यं त्विदमादितः ॥ १०१२ इयं प्रासङ्गिकी चिन्ता साधुशब्दे निरूपिते । उदाहृतस्य तस्यैव क्रियतेऽर्थविनिश्चयः ॥ १०१३ वक्तव्यः पूर्वमर्थश्चेच्छब्दरूपनिरूपणात् । न हि वाच्यमविज्ञाय साधुत्वमवधार्यते ॥ १०१४ अनिश्चितेऽपि वाच्यत्वे व्यक्ताकृत्योर्विवेकतः । साधुत्वं शक्यते ज्ञातुं तेन वाच्यमिहोच्यते ॥ १०१५ वाच्यमात्रे हि साधुत्वमविज्ञाते न लभ्यते । न चाऽऽकृत्या न च व्यक्त्या विना तन्नोपपद्यते ॥ १०१६ प्रकारान्तरेण संगत्यूत्पादनम् अथ वोक्तेन मार्गेण सर्वा व्याकरणस्मृतिः । प्रयाणमिति सिद्धस्य किंचिदत्र विचार्यते ॥ १०१७ व्यक्तिर्वाच्येति विज्ञानं न सन्मूलमसंभवात् । तेन व्याचरणेऽपीदृग् न प्रमाणं स्मृतिर्मता ॥ १०१८ स्मृतेस्तेनापवादोऽयं प्रामाण्यस्य क्वचित्कृतः । युक्तो लक्षणपादाभ्यां पूर्वया चापि चिन्तया ॥ १०१९ आकृतिपक्षेऽपि क्रियाया उपपत्तिर्व्यक्तिमादायैव वाच्येति फलवैकल्या- भावशंका-समाधाने ननु चाऽऽकृतिपक्षेऽपि व्यक्तावेव क्रियाक्रिये । शब्दार्थे संभवात्तेन किमर्थैषा विचारणा ॥ १०२०