मृच्छकटिकम् (सटीक संस्कृत नाटक)
Mricchakatikam with Sanskrit-Hindi Commentary
महाराज शूद्रक / पं. जयशंकर लाल त्रिपाठी द्वारा
पृष्ठ 279, कुल 760 में से
संदर्भ में पढ़ें१६२ मृच्छकटिकम्
**चेटः—**अज्जमित्तेअ ! तथावि धोइश्शं । ( तथा कृत्वा ) अज्जमित्तेअ ! एदं तं शुवण्णभण्डअं मम दिवा, तुह रत्तिं च । ता गेण्ह । ( आर्यमैत्रेय ! तथापि धाविष्यामि । आर्यमैत्रेय ! एतत् तत् सुवर्णभाण्डं मम दिवा, तव रात्रौ च, तद् गृहाण । )
(इति दत्त्वा निष्क्रान्तः ।)
विदूषकः—(गृहीत्वा) अज्ज वि एदं चिट्ठदि । किं एत्थ उज्जइणीए चोरो वि णत्थि, जो एदं दासीए पुत्तं णिद्दाचोरं ण अवहरदि । भो वअस्स ! अब्भन्तर-चतुस्सालं पवेसआमि णं ( अद्यापि एतत् तिष्ठति ? किमत्र उज्जयिन्यां चौरोऽपि नास्ति, य एतं दास्याः पुत्रं निद्राचौरं नापहरति । भो वयस्य ! अभ्यन्तरचतुःशालकं प्रवेशयामि एनम् । )
चारुदत्तः—
अलं चतुःशालमिमं प्रवेश्य प्रकाशनारीधृत एष यस्मात् । तस्मात् स्वयं धारय विप्र ! तावत्, यावन्न तस्याः खलु भोः समर्प्यते ॥ ७ ॥
चेट आर्य मैत्रेय ! फिर भी मैं आपके पैर धोऊँगा । ( पैर धोकर ) आर्य मैत्रेय ! यह स्वर्णाभूषण-पात्र जो मुझे दिन में और आपको रात में ( रखना ) है, इसलिये इसे लीजिये ।
( यह कह कर देकर चला जाता है ।)
विदूषक— ( लेकर ) अभी तक ( स्वर्णाभूषणपात्र ) बचा हुआ है ? क्या इस उज्जैन नगर में कोई भी चोर नहीं है, जो इस दासी के पुत्र, नींद के चोर को नही चुरा ले जाता है । मित्र ! इस ( स्वर्णाभूषणपात्र ) को भीतरी चौशाला में पहुँचा देता हूँ ।
**अन्वयः—**इमम्, चतुःशालम्, प्रवेश्य, अलम्, यस्मात्, एषः, प्रकाशनारी-धृतः, तस्मात्, भोः, विप्र !, तावत्, स्वयम्, धारय, यावत्, खलु, तस्याः, न, समर्प्यते ॥ ७ ॥
**शब्दार्थ—**इमम् = इस स्वर्णाभूषणपात्र को, चतुःशालम् = चौशाला में, प्रवेश्य=भेजकर अलम्=बस, अर्थात् वहाँ मत भेजो; यस्मात्=क्योंकि, एषः=यह स्वर्णाभूषणपात्र, प्रकाशनारीधृतः = वेश्या वसन्तसेना द्वारा धरोहर रखा गया है, तस्मात्=इसलिये, भोः विप्र !=हे विप्र मैत्रेय !, तावत्=तब तक, स्वयम्=अपने पास, धारय=रखो, यावत खलु=जब तक कि, तस्याः = उस वसन्तसेना को न=नहीं, समर्प्यते=वापस दे दिया जाता है ॥ ७ ॥