भारतकोश
मृच्छकटिकम् (सटीक संस्कृत नाटक)

मृच्छकटिकम् (सटीक संस्कृत नाटक)

Mricchakatikam with Sanskrit-Hindi Commentary

महाराज शूद्रक / पं. जयशंकर लाल त्रिपाठी द्वारा

DevanagariSanskritpublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 307, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 307
२२०मृच्छकटिकम्

'मूर्खो मैत्रेयः अपण्डितो मैत्रेयः' इति । सुष्ठु मया कृतं तत् सुवर्णभाण्डं भवतो हस्ते समर्पयता । अन्यथा दास्याः पुत्रेण अपहृतं भवेत् । )

**चारुदत्तः—**अलं परिहासेन ।

**विदूषकः—**भो ! जह णाम अहं मुक्खो, ता किं परिहासस्स वि देशआलं ण जाणामि ? । ( भोः यथा नाम अहं मूर्खः तत् किं परिहासस्यापि देशकालं न जानामि ? )

**चारुदत्तः—**कस्यां वेलायाम् ? ।

**विदूषकः—**भो ! जदा तुमं मए भणिदोऽसि—सीदलो दे अग्गहत्थो । ( भोः यदा त्वं मया भणितोऽसि—शीतलस्ते अग्रहस्तः । )

**चारुदत्तः—**कदाचिदेवमपि स्यात् ? । ( सर्वतो निरूप्य सहर्षम् ) वयस्य ! दिष्ट्या ते प्रियं निवेदयामि ।

**विदूषकः—**किं ण अवहदं ? ( किं न अपहृतम् ? )

**चारुदत्तः—**हृतम् ।

**विदूषकः—**तथा वि किं पिअं ? । ( तथापि किं प्रियम् ? )

**चारुदत्तः—**यदसौ कृतार्थो गतः ।

**विदूषकः—**णासो क्खु सो । ( न्यासः खलु सः । )


कहाँ है ? ( फिर याद करके प्रकट रूप से ) हे मित्र ! तुम हर समय कहा करते हो—'मैत्रेय मूर्ख है, मैत्रेय अज्ञानी है।' सोने के गहनों के उस डिब्बे को आपके हाथ में देते हुये मैंने बहुत अच्छा किया। नहीं तो, दासी के बच्चे चोर ने उसे चुरा लिया होता ।

**चारुदत्त—**मित्र, परिहास मत करो ।

**विदूषक—**अरे ! यद्यपि मैं मूर्ख हूँ किन्तु क्या परिहास का समय और स्थान भी नहीं समझता हूँ ।

**चारुदत्त—**किस समय ?

**विदूषक—**मित्र ! जब मैंने कहा था कि तुम्हारी अंगुली ठण्डी है ।

**चारुदत्त—**सम्भव है ऐसा हुआ भी हो ( चारों ओर देखकर हर्षपूर्वक ) मित्र ! भाग्यवश मैं तुम्हें शुभ समाचार बताता हूँ ।

**विदूषक—**क्या नहीं चुराया ?

**चारुदत्त—**चुराया ।

**विदूषक—**तब क्या शुभ समाचार है ?

**चारुदत्त—**यही कि वह सफल होकर गया ।

**विदूषक—**अरे ! वह धरोहर थी ।