भारतकोश
मृच्छकटिकम् (सटीक संस्कृत नाटक)

मृच्छकटिकम् (सटीक संस्कृत नाटक)

Mricchakatikam with Sanskrit-Hindi Commentary

महाराज शूद्रक / पं. जयशंकर लाल त्रिपाठी द्वारा

DevanagariSanskritpublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 395, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 395

पंचमोऽङ्कः ३०७

विदूषकः--उवविट्ठोम्हि । ( उपविष्टोऽस्मि । ) चारुदत्तः--वयस्य ! कथय तत् कार्यम् । विदूषकः--तं क्खु कज्जं विणट्ठं । ( तत् खलु कार्यं विनष्टम् । ) चारुदत्तः--किं तया न गृहीता रत्नावली ? विदूषकः--कुदो अम्हाणं एत्तिअं भाअधेअं ? णव-णलिण-कोमलं अञ्जलि मत्थए कदुअ पडिच्छिदा । ( कुतोऽस्माकमेतावद् भागधेयम् ? नव-नलिन-कोमलमञ्जलिं मस्तके कृत्वा प्रतीष्टा । ) चारुदत्तः--तत् किं ब्रवीषि विनष्टमिति ? विदूषकः--भो ! कथं ण विणट्ठं ? जं अभुत्तस्स अपीदस्स चोरेहिं अब-हिदस्स अप्पमुल्लस्स सुवण्णभण्डस्स कारणादो चदुस्समुद्द-सारभूदा रअणमाला हारिदा । ( भोः ! कथं न विनष्टम् ? यद् अभुक्तस्य अपीतस्य चोरैरपहृतस्य अल्पमूल्यस्य सुवर्णभाण्डस्य कारणात् चतुःसमुद्रसारभूता रत्नमाला हारिता । ) चारुदत्तः--वयस्य ! मा मैवम् ।

यं समालम्ब्य विश्वासं न्यासोऽस्मासु तया कृतः ।
तस्यैतन्महतो मूल्यं प्रत्ययस्यैव दीयते ॥ ७ ॥


विदूषक--बैठा हूँ ।
चारुदत्त--मित्र ! उस काम के विषय में कहिये ।
विदूषक--मित्र वह कार्य तो चौपट ( नष्ट ) हो गया ।
चारुदत्त--क्या उसने रत्नावली नहीं ली ?
विदूषक--हम लोगों का ऐसा भाग्य कहाँ ? नवीन कमल के समान अंजलि सिर पर रख कर उसको ले लिया ।
चारुदत्त--तब क्यों कह रहे हो—नष्ट हो गया ?
विदूषक--क्यों नहीं नष्ट हो गया ? जो न भोग किये गये, न पान किये गये, चोरों द्वारा चुराये गये अल्पमूल्यवाले सुवर्ण आभूषणों के बदले में चारों समुद्रों [ से घिरी पृथ्वी ] की सारभूत रत्नावली खो दी ।

अन्वयः--यम्, विश्वासम्, समालम्ब्य, अस्मासु, तया, न्यासः, कृतः, तस्य, महतः, प्रत्ययस्य, एव, एतत्, मूल्यम्, दीयते ॥ ७ ॥

शब्दार्थ--यम् = जिस, विश्वासम् = विश्वास को, समालम्ब्य=मान कर, अस्मासु=हम लोगों में अर्थात् हमारे पास, तया=उस वसन्तसेना ने, न्यासः=धरोहर, कृतः=रखी थी, तस्य=उस, महतः=महान्, प्रत्ययस्य=विश्वास का, एव=ही, एतत्=यह, मूल्यम्=कीमत, दीयते=दी जा रही है ॥ ७ ॥