मृच्छकटिकम् (सटीक संस्कृत नाटक)

पञ्चमोऽङ्कः ३१३

आगमणं अज्जचारुदत्तश्श णिवेदेहि'त्ति । ता जाव आज्जचारुदत्तश्श गेहं गच्छामि । ( परिक्रम्य प्रविष्टकेन दृष्ट्वा ) एशे चारुदत्ते रुक्खवाडिआए चिट्ठदि । एशे वि शे दुट्ट वडुके । ता जाव उपशप्पेमि । कथं ढक्किदे दुबाले रुक्खवाडिआए । भोदु, एदश्श दुट्ठवडुकश्श शण्णं देमि । ( इति लोष्टगुटिकाः क्षिपति । ) ( आज्ञप्तोस्मि आर्यया वसन्तसेनया-'कुम्भीलक ! गच्छ त्वम्, मम आगमनम् आर्यचारुदत्तस्य निवेदय' इति । तद् यावत् आर्यचारुदत्तस्य गेहं गच्छामि । एष चारुदत्तो वृक्षवाटिकायां तिष्ठति एषोऽपि स दुष्टवटुकः । तद्यावदुपसर्पामि । कथमाच्छादितं द्वारं वृक्षवाटिकायाः । भवतु, एतस्य दुष्टवटुकस्य संज्ञां ददामि । )

विदूषकः—अए ! को दाणि एसो पाआरवेहिट्ठदं विअ कइत्थं मं लोट्टकेंहि ताडेदि ? । ( अये ! क इदानीमेष प्राकारवेष्टितमिव कपित्थं मां लोष्टकैस्ताडयति ? )

चारुदत्तः—आराम-प्रासाद-वेदिकायां क्रीडद्भिः पारावतै पतितं भवेत् ।

---

स्वरोत्पादकसप्ततन्त्रीयुक्ताम्, वीणाम् = वाद्यविशेषम्, च, वादयामि = शब्दितां करोमि । गर्दभस्य=रासभस्य, अनुरूपम्=तुल्यम्, गीतम्=गानम्, गायामि=करोमीति भावः । गाने=गानकलायाम्, तुम्बुरुः=तन्नाम्ना प्रसिद्धो गन्धर्वः, वा=अथवा, नारदः = देवर्षिः, मे = मम सम्बन्धे, कः = कीदृशो गुणशाली, न गणनीय इति भावः । अत्रोपमानापेक्षयोपमेयस्याधिक्यवर्णनात् व्यतिरेकालंकारः । शालिनीवृत्तम् ।। ११ ।।

अर्थ—आर्या वसन्तसेना ने आज्ञा दी है—'कुम्भीलक ! तुम जाओ, आर्य चारुदत्त को मेरे आगमन की सूचना दे दो ।' इसलिये आर्य चारुदत्त के घर जाता हूँ । ( घूमकर घुसनेवाले दरवाजे से देखकर ) ये आर्य चारुदत्त वृक्षवाटिका ( फुलवाड़ी ) में बैठे हैं, और वह दुष्ट ब्राह्मण का बच्चा भी है । तो अब समीप में चलता हूँ । क्या वृक्षवाटिका ( फुलवाड़ी ) का दरवाजा बन्द है । अच्छा, इस दुष्ट ब्राह्मण को इशारा करता हूँ । ( इस प्रकार कहकर कंकड़ियां=मिट्टी के ढेले फेंकता है । )

विदूषक—अरे ! इस समय कौन चहारदीवार से घिरे हुये कैंथे के समान मुझे कंकड़ियों से मार रहा है ।

चारुदत्त—फुलवाड़ी के महल की चौकी पर खेलते हुये कबूतरों ने गिरा दी होंगी ।