भारतकोश
मृच्छकटिकम् (सटीक संस्कृत नाटक)

मृच्छकटिकम् (सटीक संस्कृत नाटक)

Mricchakatikam with Sanskrit-Hindi Commentary

महाराज शूद्रक / पं. जयशंकर लाल त्रिपाठी द्वारा

DevanagariSanskritpublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 520, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 520

४३२ | मृच्छकटिकम्

भिक्षुः--इदं चीवलं पक्खालिदुं । ( इदं चीवरं प्रक्षालयितुम् । )

शकारः--अले दुट्ठशमणका ! एशे मह बहिणीपदिणा शव्वुज्जाणाणं पवले पुप्फकलण्डुज्जाणे, दिण्णे, जर्हि दाव शुणहका शिआला पाणिअं पिअन्ति । हग्गे वि पिवलपुरिशे मणुश्शके ण व्हाआमि । तर्हि तुमं पुक्खलिणीए पुलाणकुलुत्थ-जूश-शवलाइं दुश्श-गन्धिआई चीवलाइं पक्खलेशि । ता तुमं एक्कपहालिअं कलेमि । ( अरे दुष्टश्रमणक ! एतन्मम भगिनीपतिना सर्वोद्यानानां प्रवरं पुष्पकरण्डकोद्यानं दत्तम्, यस्मिन् तावत् शुनकाः शृगालाः पानीयं पिबन्ति, अहमपि प्रवरपुरुषो मनुष्यको न स्नामि । तत्र त्वं पुष्करिण्यां पुराण-कुलत्थ-यूष-शबलानि दूष्यगन्धीनि चीवराणि प्रक्षालयसि । तत् त्वामेकप्रहारिकं करोमि । )

विटः--काणेलीमातः ! तथा तर्कयामि, यथा अनेन अचिरप्रव्रजितेन भवितव्यम् ।

शकारः--कथं भावे जाणादि ? ( कथं भावो जानाति ? )

विटः--किमत्र ज्ञेयम् । पश्य--

अद्याप्यस्य तथैव केशविरहाद् गौरी ललाटच्छविः, कालस्याल्पतया च चीवरकृतः स्कन्धे न जातः किणः । नाभ्यस्ता च कषाय-वस्त्र-रचना दूरं निगूढान्तरो वस्त्रान्तश्च पटोच्छ्रयात् प्रशिथिलं स्कन्धे न सन्तिष्ठते ॥ ५ ॥


भिक्षु—इस वस्त्र को धोने के लिये ।

शकार—अरे दुष्ट बौद्ध संन्यासी ! मेरी बहन के पति ने मुझे सभी उद्यानों में श्रेष्ठ यह पुष्पकरण्डक उद्यान दिया है जिसमें कुत्ते और सियार पानी पीते हैं । जिसमें मैं श्रेष्ठ पुरुष भी स्नान नहीं करता हूँ । उसमें पुष्करिणी=पोखरी ( तलैया ) में पुरानी कुलथी के घोल से रंगे हुये दुर्गन्धयुक्त वस्त्रों को धो रहे हो, इस लिये तुम्हें एक ही प्रहार से मार डालता हूँ ।

विट—काणेली के बच्चे ! मैं ऐसा सोचता हूँ कि यह अभी शीघ्र ही संन्यासी बना है ।

शकार—भाव ! आप कैसे जानते हैं ?

अन्वयः--अस्य, ललाटच्छविः, अद्य, अपि, केशविरहात्, तथैव, गौरी, कालस्य, अल्पतया, स्कन्धे, चीवरकृतः, किणः, च, न, जातः, कषायवस्त्ररचना, च, न, अभ्यस्ता, दूरम्, निगूढान्तरम्, पटोच्छ्रयात्, प्रशिथिलम्, वस्त्रान्तम्, च, स्कन्धे, न, सन्तिष्ठते ॥ ५ ॥