मृच्छकटिकम् (सटीक संस्कृत नाटक)

नवमोऽङ्कः ५५९

**श्रेष्ठिकायस्थौ--**अज्जचारुदत्तस्स केरकाई एदाइं ? ( आर्य-चारुदत्तीय- न्येतानि ? )

**चारुदत्तः--**न खलु न खलु ।

**श्रेष्ठिकायस्थौ--**ता कस्स ? ( तदा कस्य ? )

**चारुदत्तः--**इहात्रभवत्याः दुहितुः ।

**श्रेष्ठिकायस्थौ--**कधं एदाइं ताए विओअं गदाइं ? ( कथमेतानि तस्याः वियोगं गतानि ? )

**चारुदत्तः--**एवं गतानि । आं, इदम् ।

**श्रेष्ठिकायस्थौ--**अज्जचारुदत्त ! एत्थ सच्चं वत्तव्वं । पेक्ख पेक्ख । ( आर्य चारुदत्त ! अत्र सत्यं वक्तव्यम् । प्रेक्षस्व प्रेक्षस्व । )

सच्चेण सुहं खु लब्भइ सच्चालावि ण होइ पादई । सच्चं त्ति दुवेवि अक्खरा मा सच्चं अलिएण गूहेहि ॥ ३५ ॥

---

**टीका--**वसन्तसेनायाः मात्रोक्तं साम्यं समर्थयमानोऽधिकरणिक आह= वस्त्विति । कृत्रिमस्य=क्रियया निर्वृत्तस्य, मानवनिर्मितस्येत्यर्थः, रूपस्य=आकारस्य, भूषणगुणस्य=अलंकारस्य सौन्दर्यादेः, च, सदृशानि=तुल्यानि, वस्त्रन्तराणि=अन्यानि वस्तूनि, नूनम्=निश्चितरूपेण भवन्ति=जायन्ते, हि=यतः, शिल्पिवर्गः=कारुजन- समूहः, क्रियाम्=कार्यम्, रचनाकौशलमित्यर्थः, दृष्ट्वा=विलोक्य, अनुकरोति= तादृशमेव निर्मिमीते इति भावः, कृतः=अभ्यस्तः, हस्तः=कटकादिनिर्माणे हस्तपाटवं यैः तस्य भावः--कृतहस्तता, तया, हस्तकौशलेन, एव, सादृश्यम्=समानरूपत्वम्, दृष्टम्=विलोकितम् ।

यद्वा क्रियां दृष्ट्वा कृतहस्ततया अनुकरोति, तत्र सादृश्यं दृष्टमेवेत्यपि अन्वयः । एवञ्चैते अलंकारा न वसन्तसेनायाः, अपि तु, तत्तुल्या इति भाव । अत्रा- र्थान्तरन्यासोऽलंकारः, वसन्ततिलकं वृत्तम् ॥ ३४ ॥

**अर्थ--श्रेष्ठो और कायस्थ--**ये गहने चारुदत्त के हैं ?

**चारुदत्त--**नहीं, नहीं ।

**श्रेष्ठो और कायस्थ--**तो फिर किसके हैं ?

**चारुदत्त--**सम्माननीया वृद्धा की पुत्री के हैं ।

**श्रेष्ठो और कायस्थ--**ये उस [ वसन्तसेना ] से अलग कैसे हुये ?

**चारुदत्त--**इस प्रकार [ अलग हो ] गये । हाँ, यह--

**अन्वयः--**सत्येन, सुखम्, लभ्यते, खलु, सत्यालापी, पातकी, न, भवति, सत्यम्, इति, द्वे, अपि, अक्षरे, अलीकेन, मा, गूहय ॥ ३५ ॥

**शब्दार्थ--**सत्येन=सच ( बोलने ) से, सुखम्=सुख, लभ्यते=प्राप्त होता है,