भारतकोश
मृच्छकटिकम् (सटीक संस्कृत नाटक)

मृच्छकटिकम् (सटीक संस्कृत नाटक)

Mricchakatikam with Sanskrit-Hindi Commentary

महाराज शूद्रक / पं. जयशंकर लाल त्रिपाठी द्वारा

DevanagariSanskritpublished760 पृष्ठ

पृष्ठ 736, कुल 760 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 736

६४८ | मृच्छकटिकम्

भिक्षुः-इमं ईद्दिशं अणिच्चत्तणं पेक्खिअ दिउणे मे पव्वज्जाए बहुमाणे संवुत्ते । (इदमीदृशमनित्यत्वं प्रेक्ष्य द्विगुणो मे प्रव्रज्यायां बहुमानः संवृत्तः ।)

चारुदत्तः-सखे ! दृढोऽस्य निश्चयः । तत्पृथिव्याः सर्वविहारेषु कुलपतिरयं क्रियताम् ।

शर्विलकः यथाह आर्य ।

भिक्षुः--पिअं णो पिअं । ( प्रियं नः प्रियम् । )

वसन्तसेना--सम्पदं जीवाविदम्हि । ( साम्प्रतं जीवापितास्मि । )

शर्विलकः--स्थावरकस्य किं क्रियताम् ?

चारुदत्तः--सुवृत्त अदासो भवतु । ते चाण्डालाः सर्वचाण्डालानामधिपतयो भवन्तु । चन्दनकः पृथिवीदण्डपालको भवतु । तस्य राष्ट्रियश्यालस्य यथैव क्रिया पूर्व्वमासीत्, वर्त्तमाने तथैवास्तु ।

शर्विलकः--एवं यथाह आर्य्यः । परमेनं मुञ्च मुञ्च, व्यापपादयामि ।

चारुदत्तः-( अभयं शरणागतस्य । 'शत्रुः कृतापराधः' १०।५५ इत्यादि पद्यं पठति । )

शर्विलकः-तदुच्यतां किं ते भूयः प्रियं करोमि ?


भिक्षु-इस ऐसी अनित्यता को देखकर संन्यास में मेरा दुगुना अनुराग बढ़ गया है ।

चारुदत्त--मित्र ! इसका दृढ़ निश्चय है । इसलिये इसे पृथिवी पर सभी बौद्ध-विहारों का कुलपति बना दिया जाय ।

शर्विलक-आर्य की जैसी आज्ञा ।

भिक्षु-हमारे लिये प्रिय है, प्रिय है ।

वसन्तसेना - अब मैं जीवित करा दी गयी हूँ ।

शर्विलक--स्थावरक का क्या किया जाय ?

चारुदत्त--सदाचारी यह नौकर न रहे । ( धनवान् बना दिया जाय । ) वे चाण्डाल सभी चाण्डालों के अधिपति ( राजा ) बना दिये जाँय । चन्दनक सारी पृथिवी के अपराधियों को दण्ड देने का अधिकारी बना दिया जाय । उस राजा के शाले शकार की गतिविधियाँ जैसी पहले थीं वैसी ही अब भी रहें ।

शर्विलक--श्रीमान् जैसा कहते हैं वैसा ही होगा, लेकिन इस ( शकार ) को छोड़ दीजिये, छोड़ दीजिये, मार डालता हूँ ।

चारुदत्त-शरण में आये हुये को अभयदान है ।

( अपराधी शत्रु शरण में आया हो उसे शस्त्र से नहीं मारना चाहिये अपि तु उपकार द्वारा मारा हुआ कर देना चाहिये । इत्यादि १०।५५ वाँ पद्य पढ़ता है । )

शर्विलक--तो बताइये आपका और कौन सा प्रिय करूँ ?