मुद्गल पुराण (अष्टावतार चरितम्)

शीर्षक: खं. १ अ. ३६ | पान ८१

---

॥ श्रीगणेशाय नमः ॥ दक्ष उवाच । वद ब्रह्मन्विशेषेण मम हर्षकरीं कथाम् । विस्तरेण महाभाग वक्रतुंडप्रभावजाम् ॥ १ ॥ मुद्गल उवाच । न शक्यतेऽग्निपुत्रेण विस्तरेण पिनाकिना । शेषेण विधिना वक्तुं संक्षेपेण ब्रवीम्यतः ॥ २॥ दक्ष उवाच । किमुक्तं दैत्यपुत्राभ्यां शंकरेण श्रुतं वद । श्रुत्वा तत् किं कृतं तेन महादेवेन मानद ॥ ३॥ दैत्याभ्यां किं कृतं तत्र तद्वद त्वं विशेषतः । श्रुत्वा त्वद्वदनांभोजात् कथां तृप्याम्यहं न च ॥ ४॥ सूत उवाच । एवमादरमाज्ञाय दक्षस्य प्रयतात्मनः । मुद्गलस्त- मुवाचाथ हर्षयुक्तः स शौनक ॥ ५ ॥ मुद्गल उवाच । दैत्यपुत्रौ महावीर्यौ शंकरं क्रोधसंयुक्तौ । यदूचतुश्च तत्सर्वं शृणु दक्ष प्रजापते ॥ ६ ॥ मत्सरपुत्रावूचतुः । तिष्ठ तिष्ठ महादेव पश्य पौरुषमावयोः । ज्ञातं त्वदीयं सामर्थ्यं न च गंतुं त्वमर्हसि ॥ ७॥ अस्मदीया महासेना हता सर्वा सदाशिव । दैत्येंद्राः पातिताः सर्वे त्वया शंकर तेजसा ॥८॥ पौरुषं दर्शितं पूर्णं सर्वदेवातिगं महत् । अधुना त्वां हनिष्यावो वक्रतुंडस्य पश्यतः ॥९॥ त्वां हत्वा वक्रतुंडं च हनिष्यावो न संशयः । पश्चात् सर्वान् सुरेंद्रांश्च ततो मुनिगणान् सुरान् ॥ १० ॥ एवमुक्त्वा महादेवं धनुः सज्जं प्रचक्रतुः । तावुवाच महादेवः स्मयमान इदं वचः ॥ ११ ॥ शिव उवाच । भवद्भ्यां गदितं क्रूरं तत्सर्वं तथ्यमेव च । अधुनाऽयं समुत्पन्नो वक्रतुंडो महाबलः ॥ १२॥ भूभारहरणार्थं वै भवतां नाशनाय च । अधुना स गतः कालो विपरीतेन कर्मणा ॥ १३ ॥ वक्रतुंडप्रसादेन हनिष्यामि समत्सरम् । असुरं बलमत्यर्थं पापरूपं न संशयः ॥ १४ ॥ इत्युक्त्वा बाणवृष्टिं स चक्रे वै शंकरः प्रभुः । महोग्रां कालरूपां वै प्रलयस्य प्रकाशिनीम् ॥ १५ ॥ तां च चिच्छिदतुर्दैत्यौ स्वशरैरतिवेगितैः । तौ मंडपं क्षणेनैव चक्रतुः शरसंभवम् ॥ १६ ॥ तद्बाणैरपि ते देवाश्छिन्ना भिन्नाः कृता मुने । शंकरो विस्मितो भूत्वा शूलमुग्रं मुमोच ह ॥ १७ ॥ आगतं कालरूपं च शूलं दृष्ट्वा महासुरौ । महास्त्रं तौ पाशुपतं मोचयामासतुस्तदा ॥ १८ ॥ अनिवार्यं महोग्रं वै सर्वभस्मकरं परम् । जज्वल तेजसा सर्वं ब्रह्मांडं व्याकुलं ततः ॥ १९ ॥ त्रिशूलं निष्फलं तेन महास्त्रेण कृतं क्षणात् । शिवस्य हृदये गत्वा पपात भयदायकम् ॥ २० ॥ मूर्च्छितः शंकरस्तेन पतितो धरणीतले । हाहाकारश्च सर्वत्र देवसैन्ये ततोऽभवत् ॥ २१ ॥ पतितं शंकरं दृष्ट्वा वक्रतुंडो महाबलः । स्वां सेनां प्रेरयामास दैत्यमर्दनलालसः ॥ २२॥ गणेशदूतममुख्यास्तेष्वष्टौ तत्राययुः परे । स्वां स्वां सेनां समादाय महाकाया महाबलाः ॥ २३ ॥ प्रमोपश्चैष आमोदस्तथा ब्रह्मप्रियो मुने । योगप्रियश्च स्वानंदभोक्ता ज्ञानमयश्च हि ॥ २४ ॥ सर्वगः सर्वविच्चैव क्रोधयुक्ताः समाययुः । तैः प्रेक्षिताः सुराः सर्वे गतमूर्च्छास्तदाऽभवन् ॥ २५॥