भारतकोश
मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)

मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)

Mudrarakshasam Natakam with Hindi Commentary

महाकवि विशाखदत्त द्वारा

DevanagariSanskritpublished488 पृष्ठ

पृष्ठ 161, कुल 488 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 161

५८

मुद्राराक्षसम्

अज्ञात कुमार इति कुमार + कन् अज्ञाते । उत्फुल्ल—विकसित । उद् √फल् + क्त कर्तरि 'ति च' इति सूत्रेण उत्वम् 'उत्फुल्लसंफुल्लयोरुपसंख्यानम्' इति वार्तिकेन लत्व च । परिग्रह—उत्पत्ति, प्राप्ति । परि√ग्रह् + अप् भावे । नामाङ्किता—यहाँ के सन्दर्भ से यह पता चलता है कि अमात्य राक्षस उस बालक का पिता है और वह स्त्री उसकी माता है । नगर से पलायन करने के समय राक्षस ने अपने परिवार को चन्दनदास के घर में छोड़कर स्मारक के रूप में यह नामांकित मुद्रिका अपनी पत्नी को दे रखी है ।

चाणक्य—भद्र ! श्रुतम्, अपसर । ( नचिरादस्य परिश्रमस्यानुरूप फलमधिगमिष्यसि ),

चर—ज अज्जो आणवेदि । ( यदार्य आज्ञापयति । ) [ इति निष्क्रान्त । ]

चाणक्य—शार्ङ्गरव ! शार्ङ्गरव !

[ प्रविश्य ]

शिष्य—उपाध्याय ! आज्ञापय ।

चाणक्य—वत्स ! मसीभाजन पत्रञ्चोपानय ।

शिष्य—यदाज्ञापयत्युपाध्याय । [ इति निष्क्रम्य पुन प्रविश्य ] उपाध्याय ! इद मसीभाजन पत्रञ्च ।

चाणक्य—[ पत्र गृहीत्वा स्वगतम् ] किमत्र लिखामि ? अनेन खलु लेखेन राक्षसो जेतव्य ।

[ प्रविश्य ]

प्रतीहारी—जेदु अज्जो ( जयत्वार्य ) ।

चाणक्य—[ सहर्षमात्मगतम् ] गृहीतो जयशब्द । [ प्रकाशम् ] शोणोत्तरे ! किमागमनप्रयोजनम् ?

हिन्दी अनुवाद—चाणक्य—भद्र ! सुन लिया । जाओ । शीघ्र ही इस परिश्रम के अनुरूप फल प्राप्त करोगे ।

गुप्तचर—श्रीमान् की जैसी आज्ञा । [ बाहर चला जाता है । ]