मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)

६० मुद्राराक्षसम्

चिन्तितेऽन्यस्मिन् तल्लिङ्गोऽन्य प्रयुज्यते । आगन्तुकेन भावेन पताकास्थानकं तु
तत् ॥ सहसैवार्थसम्पत्ति गुणवत्युपचारतः । पताकास्थानकमिदं प्रथमं परिकी-
तितम् ।।' साहित्यदर्पण ।

प्रतीहारी—अज्ज ! देवो चन्दसिरी सीसे कमलमउलाआरमञ्जलिं निवेसिअ अज्जं विष्णवेदि । इच्छामि अज्जेण अब्भणुण्णादो देवस्स पव्वदेसरस्स पारलोअं कारेदुम् । तेण अ धारिदपुव्वाइ आहरणाई बम्हाणाणं पडिवादेमि त्ति । ( आर्य ! देवश्चन्द्रश्रीः शीर्षे कमलमुकुलाकारमञ्जलिं निवेश्य आर्यं विज्ञापयति—'इच्छाम्यार्येणाभ्यनुज्ञात देवस्य पर्वतेश्वरस्य पारलौकिकं कर्तुम् । तेन च धारितपूर्वाण्याभरणानि ब्राह्मणानां प्रतिपादयामीति । )

चाणक्य—[ सहर्षमात्मगतम् ] साधु वृषल ! ममैव हृदयेन सह समन्त्र्य मन्दिष्टवानसि । [ प्रकाशम् ] शोणोत्तरे ! उच्यतामस्मद्वचनाद्वृषल—'साधु वत्स ! अभिज्ञ खल्वसि लोकव्यवहाराणां, तदनुष्ठीयतामात्मनोऽभिप्राय । किन्तु पर्वतेश्वरधृतपूर्वाणि गुणवन्ति भूषणानि गुणवद्भ्य एव ब्राह्मणेभ्य प्रतिपादनीयानि । तदह ऽवयमेव परीक्षितगुणान् ब्राह्मणान् प्रेषयामि' ।

प्रतीहारी—जं अज्जो आणवेदि ( यदार्य आज्ञापयति ) [ इति निष्क्रान्ता । ]

चाणक्य—शार्ङ्गरव ! उच्यतामस्मद्वचनाद्विश्वावसुप्रभृतय त्रयो भ्रातर —'वृषलात् प्रतिगृह्याभरणानि भवद्भिरह द्रष्टव्य' इति ।

शिष्य—यदाज्ञापयत्युपाध्याय । [ इति निष्क्रान्त । ]

व्याख्या—आर्य—आर्य !, चन्द्रश्री—चन्द्रस्य श्री इव श्री शोभा यस्य स तथाविध , देव—महाराज चन्द्रगुप्त इति यावत्, कमलमुकुलाकार—कमलस्य पद्मस्य मुकुल कलिका तस्य आकार इव आकार आकृति यस्य स तादृशम्, अञ्जलिं, शीर्षे—शिरसि, निवेश्य—निधाय, आर्यं—भवन्तं, विज्ञापयति—निवेदयति, आर्येण—भवता, अभ्यनुज्ञात—आदिष्ट ( सन् ), देवस्य—राज्ञ , पर्वतेश्वरस्य, पारलौकिक—परलोकसिद्धयर्थं वृत श्राद्धादिक कर्म, कर्तुं—विधातुम्, इच्छामि—वाञ्छामि । तेन—पर्वतेश्वरेण च, धारितपूर्वाणि—