मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)
Mudrarakshasam Natakam with Hindi Commentary
महाकवि विशाखदत्त द्वारा
पृष्ठ 171, कुल 488 में से
संदर्भ में पढ़ें७० मुद्राराक्षसम्
के कहने पर मलयकेतु के मन मे और 'स्मृत स्यात् पुत्रदारस्य' ऐसा राक्षस के मन मे भी सन्देह उत्पन्न हुआ है ।
चाणक्य—[ चिन्ता नाटयित्वा आत्मगतम ] अपि नाम दुरात्मा राक्षसो गृह्येत ।
सिद्धार्थक—अज्ज ! गहीदो । ( आर्य ! गृहीत ।)
चाणक्य—[ सहर्षमात्मगतम् ] हन्त ! गृहीतो राक्षस । [प्रकाशम्] भद्र ! कोऽय गृहीत ?
सिद्धार्थक—गहीदो मए अज्जस्स सन्देसो, ता गमिस्स अह कज्जसिद्धीए । ( गृहीतो मया आर्यस्य सन्देश । तद्गमिष्याम्यह कार्यसिद्धये । )
चाणक्य—[ साङ्गुलिमुद्र लेखमर्पयित्वा ] गम्यताम् । अस्तु ते कार्यसिद्धि ।
सिद्धार्थक—तह । ( तथा । ) [ इति निष्क्रान्त । ]
[ प्रविश्य ]
शिष्य—उपाध्याय ! कालपाशिको दण्डपाशिकश्च उपाध्याय विज्ञापयत—'इदमनुष्ठीयते देवस्य चन्द्रगुप्तस्य शासनम्' इति ।
चाणक्य—शोभनम् । वत्स ! मणिकारश्रेष्ठिन चन्दनदासमिदानी द्रष्टुमिच्छामि ।
शिष्य—तथा । [ इति निष्क्रम्य चन्दनदासेन सह पुन प्रविश्य ] इत इत श्रेष्ठिन् !
हिन्दी अनुवाद—चाणक्य—[ चिन्ता का अभिनय करके मन में ] क्या दुष्ट राक्षस पकडा जाएगा ?
सिद्धार्थक—आर्य ! पकड लिया ।
चाणक्य—[ हर्ष के साथ मन में ] बस ! ( अब ) राक्षस पकड लिया गया । [ प्रकट ] भद्र ! यह कौन गृहीत हुआ ?
सिद्धार्थक—मैंने आर्य का सदेश ग्रहण कर लिया । इसलिए मैं कार्य सिद्ध करने के लिए जाता हूँ ।