मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)

७२ | मुद्राराक्षसम्

चाणक्यहतको गेहं विचिनोति । तस्मादवहिता निर्वहत भर्तुरमात्यराक्ष- सस्य गृहजनम् । मम तावत् यद्भवति तद्भवतु इति ।) : शिष्य —भो श्रेष्ठिन् ! इत इत । चन्दनदास —अअं आअच्छामि । ( अयमागच्छामि ।)

[ उभौ परिक्रामतः । ]

शिष्य —[ उपसृत्य ] उपाध्याय, अय श्रेष्ठो चन्दनदास । चन्दनदास —जेदु अज्जो । ( जयत्वाय ) । चाणक्य —[ नाट्येनावलोक्य ] श्रेष्ठिन् ! स्वागतम् । इदमासन- मास्यताम् ।

अन्वय —अकरुणे अस्मिन् चाणक्ये सहसा शब्दायितस्य निर्दोषस्यापि लोकस्य शङ्का, जातदोषस्य मम पुन किम् ? ॥२१॥

व्याख्या—अकरुणे—दयाहीने, अस्मिन्, चाणक्ये—कौटिल्ये, (सति तेन) सहसा—अकस्मात्, शब्दायितस्य—आहूतस्य, निर्दोषस्यापि—निरपराधस्यापि, लोकस्य—जनस्य, शङ्का—भय (जायते), जातदोषस्य—(राक्षसपरिवाररक्षणेन) सापराधस्य, मम—मे, पुन किं—का कथा ? ॥२१॥

तस्मात्—अतएव, मया—चन्दनदासेन, निजनिवेशमस्थिता—निजनिवेशे मद्गृहे संस्थिता वृत्तवान्मा, धनसेनप्रमुखा—धनसेन प्रमुख आदि येषा ते धनसेनप्रभृतय, (जना) भणिता—उक्ता, कदापि—कस्मिंश्चिदपि समये, चाणक्यहतक—नीचचाणक्य, गेह—गृह, विचिनोति—निरूपयति । तस्मात्—तत्, भर्तु—स्वामिन, अमात्यराक्षसस्य, गृहजन—परिवारम्, अवहिता—सावधाना मन्त यूयमिति शेष, निर्वहत—अपनयत । मम—मे, यद्भवति—यदस्ति, तद्भवतु—तदस्त्वित्यर्थ ।

हिंदी अनुवाद—चन्दनदास—[ मन में ] इस चाणक्य के दयाहीन होने पर (उसके द्वारा) अचानक बुलाये गये निर्दोष व्यक्ति को भी भय लगता है, अपराध करने वाले मेरा तो फिर क्या कहना ? ॥२१॥ इसीलिए मैंने अपने घर मे रहने वाले धनसेन आदि को बता दिया कि