भारतकोश
मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)

मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)

Mudrarakshasam Natakam with Hindi Commentary

महाकवि विशाखदत्त द्वारा

DevanagariSanskritpublished488 पृष्ठ

पृष्ठ 267, कुल 488 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 267
१८०मुद्राराक्षसम्

तम् । इस श्लोक में स्वभावोक्ति नामक अलङ्कार है और स्रग्धरा छन्द है । इस छन्द का लक्षण १, १ मे देखिए ॥१०॥

कञ्चुकी—देव ! एवमेतत् ।

राजा—किमेतत् ?

कञ्चुकी—देव ! अत इदम्—।

राजा—आर्य ! स्फुटमभिधीयताम् ।

कञ्चुकी—देव ! प्रतिषिद्ध कौमुदीमहोत्सव ।

राजा—[सक्रोधम्] आ केन ?

कञ्चुकी—नात परमस्माभिर्देवो विज्ञापयितु शक्यते ।

राजा—न खल्वार्येण चाणक्येनापहृत प्रेक्षकाणामतिशयरमणीय-श्चक्षुषो विषय ?

कञ्चुकी—देव ! कोऽन्यो जीवितुकामो देवस्य शासनमतिवर्तेत ?

राजा—शोणोत्तरे ! उपवेष्टुमिच्छामि ।

प्रतीहारी—देव ! एदं सिहामणं । उपविसदु देवो । (देव ! एतत् सिंहासनम् । उपविशतु देव ।)

राजा—[ नाट्येनोपविश्य ] आर्य वैहीनरे ! आर्यचाणक्य द्रष्टुमिच्छामि ।

कञ्चुकी—यदाज्ञापयति देव । [इति निष्क्रान्त ]

[ तत प्रविशतपासनस्थ स्वभवनगत कोपानुविद्धा चिन्ता नाटयन् चाणक्य ।]

चाणक्य —[आत्मगतम्] कथ स्पर्धते मया सह दुरात्मा राक्षस-हतक ! कुत ?—

हिन्दी अनुवादकंचुकी—महाराज ! यह ऐसा (ही) है ।

राजा—यह क्या है ?

कंचुकी—महाराज ? इसलिए यह—

राजा—आर्य ! स्पष्ट बतलाइए ।