मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)

पञ्चमोऽङ्कः ३१३

सूत्र से ह्रस्वता हो जाने पर 'व्यूह्य' रूप बनाता है । मध्ययाने—मध्यं यानम् सुप्सुपा स०, अथवा मध्यं यानम् कर्मधारय स० । इस श्लोक मे स्वभावोक्ति अलंकार है और स्रग्धरा छन्द है । स्रग्धरा का लक्षण १,१ में देखिये ॥११॥

प्रियंवदकः—जं अमच्चो आणबेदि । (यदमात्य आज्ञापयति ) [इति निष्क्रान्तः । ]

प्रतीहारी—[प्रविश्य] जेदु जेदु अमच्चो । अमच्च ! इच्छदि तुमं कुमालो प्पेक्खिदुं । (जयतु जयत्वमात्यः । अमात्य ! इच्छति त्वां कुमारः प्रेक्षितुम् । )

राक्षसः—भद्रे ! मुहूर्त्त तिष्ठ । कः कोऽत्र भोः ?

पुरुषः—[प्रविश्य] आणवेदु अमच्चो । ( आज्ञापयत्वमात्यः । )

राक्षसः—भद्र ! उच्यतां शकटदास यथा परिधापिता वयमाभरणं कुमारेण, तन्न युक्तमिदानीमस्माभिरनलङ्कृतैः कुमारदर्शनमनुभवितुम्, अतो यदलङ्करणत्रयं क्रीतं तन्मध्यादेकं दीयतामिति ।

पुरुषः—जं अमच्चो आणबेदि । (यदमात्य आज्ञापयति ।) [इति निष्क्रम्य पुनः प्रविश्य च ] अमच्च ! इदं तं अलङ्करणं । (अमात्य ! इदं तदलङ्करणम् ।)

राक्षसः—[ नाट्येनावलोक्यात्मानमलंकृत्योत्थाय च ] भद्रे ! राजकुलगामिनं मार्गमादेशय ।

प्रतीहारी—एदु एदु अमच्चो । ( एतु एत्वमात्यः । )

राक्षसः—[ स्वगतम् ] अधिकारपदं नाम निर्दोषस्यापि पुरुषस्य महदाशङ्कास्थानम् । कुतः ?—

भयं तावत् सेव्यादभिनिविशते सेवकजनं ततः प्रत्यासन्नाद् भवति हृदयेष्वेव निहितम् । ततोऽध्यारूढानां पदमसुजनद्वेषजननं मतिः सोच्छायाणां पतनमनुकूलं कलयति ॥१२॥

अन्वयः—सेवकजनं तावत् भयं सेव्यात् अभिनिविशते । ततः प्रत्यासन्नात्