भारतकोश
मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)

मुद्राराक्षसम् (सटीक संस्कृत नाटक)

Mudrarakshasam Natakam with Hindi Commentary

महाकवि विशाखदत्त द्वारा

DevanagariSanskritpublished488 पृष्ठ

पृष्ठ 466, कुल 488 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 466

सप्तमोऽङ्कः ३६३

चण्डालौ—अज्ज ! चन्दणदास ! णिखादे शूले, ता दाणीं सज्जो होहि । ( आर्य ! चन्दनदास ! निखातः शूलः, तदिदानीं सज्जो भव । )

कुटुम्बिनी—अज्जा ! पलित्ताअध पलित्ताअध । ( आर्याः ! परित्रायध्वं परित्रायध्वम् । )

चन्दनदासः—भद्दमुह ! मुहुअत्तं चिट्ठ । अइ जीविदबच्छले ! किं एत्थ आकंदसि ? सग्गं गदा क्खु ते देवा णन्दा, जे दुक्खिदं इत्थीजनं प्पइदिणं अणुकम्पन्ति । ( भद्रमुख ! मुहूर्तं तिष्ठ । अयि जीवितवत्सले ! किमत्राक्रन्दसि ? स्वर्गं गताः खलु ते देवाः नन्दाः, ये दुःखितं स्त्रीजनं प्रतिदिनमनुकम्पन्ते । )

**हिन्दी अनुवाद—चन्दनदास—**तो तुमने क्या निश्चय किया है ?

कुटुम्बिनी— [ आँसू के साथ ] स्वामी के चरण का अनुसरण करती हुई ( नारी ) का अपने पर अनुग्रह होता है ।

**चन्दनदास—**यह तुम्हारा अयुक्त निश्चय है । इसलिए अभी लोकव्यवहार से अनभिज्ञ इस बालक पर तुम्हें दया करनी चाहिए ।

**कुटुम्बिनी—**प्रसन्न कुलदेवता इस पर अनुग्रह करें । बालक पुत्र ! अन्तिम दर्शन देने वाले पिता के चरणो को प्रणाम करो ।

पुत्र— [ चरणों पर गिरकर ] पिताजी ! आपसे रहित हुए मुझे क्या करना चाहिए ?

**चन्दनदास—**पुत्र ! चाणक्य से रहित देश में वास करना चाहिए ।

**दोनों चाण्डाल—**आर्य चन्दनदास ! सूली गड़ चुकी, इसलिए अब तैयार हो जाइए ।

**कुटुम्बिनी—**आर्यो ! बचाओ, बचाओ ।

**चन्दनदास—**भद्रमुख ! क्षण भर रुक जाओ । अरी प्राणप्यारी ! क्यो इस ( हर्ष के ) विषय में रो रही हो ? वे महाराज नन्द तो स्वर्ग चले गए, जो दुःख में पड़ी स्त्रियों पर सदा दया करते थे ।

**टिप्पणी—व्यवसितम्—**स्थिरीकृतम् । **आत्मानुग्रहः—**आत्मनः अनु-