नागानन्दम् (सम्राट हर्षवर्धन - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

( २६२ ) अपि च, अग्रेसरी भवतु काञ्चनचक्रमेतदेष द्विपश्च धवलो दशनैश्चतुर्भिः । श्यामो हरिर्मलयवत्यपि चेत्यमूनि रत्नानि ते समवलोकय चक्रवर्तिन् ! ॥३८॥ अपि च, आलोक्यन्ताममी मत्प्रचोदिताः शारदशशाङ्कनिर्मल- बालव्यजनहस्ताश्चलच्चूडामणिमरीचिरचितेन्द्रचाप- पंक्तयो भक्त्यावनतपूर्वकायाः प्रणमन्ति मतङ्गदेवादयो विद्याधरपतयः । तदुच्यतां, किं ते भूयः प्रियमुपकरोमि ? नायकः— (जानुभ्यां स्थित्वा) अतः परमपि प्रियमस्ति ? त्रातोऽयं शङ्खचूडः पतगपतिमुखाद्वैनतेयो विनीत- स्तेन प्राग्भक्षिता ये विषधरपतयो जीवितास्तेऽपि सर्वे । मत्प्राणाप्त्या विमुक्ता न गुरुभिरसवश्चक्रवर्त्तित्वमाप्तं, साक्षात् त्वं देवि ! दृष्टा प्रियमपरमतः किं पुनः प्रार्थ्यते यत् ॥३९॥ श्लोक नं०: ३८, अन्वयः— एतत् काञ्चनचक्रम् अग्रेसरीभवतु; चतुर्भिः दशनैः एष धवलो द्विपश्च; श्यामो हरिः; मलयवत्यपि च, इति अमूनि ते रत्नानि चक्रवर्तिन् ! समवलोकय । श्लोक नं०: ३९, अन्वयः— पतगपतिमुखात् अयं शङ्खचूडः त्रातः; वैनतेयः विनीतः; तेन प्राग्भक्षिता ये विषधरपतयः तेऽपि सर्वे जीविताः; मत्प्राणाप्त्या गुरुभिः असवः न विमुक्ताः; चक्रवर्तित्वमाप्तम्; देवि त्वं साक्षात् दृष्टा; पुनः अतः अपरं प्रियं किं यत् प्रार्थ्यते ?