नागानन्दम् (सम्राट हर्षवर्धन - संस्कृत मूल एवं हिन्दी व्याख्या)

( १० ) विदूषकः—(सरोषं) भो वअस्स ! ण णिव्विएणो ¹ एव तुमं एतित्तं भो वयस्य, न निर्विण्ण एव त्वमेतावन्तं कालं एदाणं जीवन्तमुआणं ² वुड्ढाणं किदे ³ इमं ईदिसं कालमेतयोर्जीवन्मृतयो वृद्धयोः कृते इदमीदृशं वणवासदुक्खं अणुहवन्तो । ता पसीद । दाणिं पि वनवासदुःखमनुभवन् । तत् प्रसीद । इदानीमपि दाव गुरुचरणसुस्सूसानिब्बन्धादो ⁴ णिव्वत्तिअ तावद्गुरुचरणशुश्रूषानिर्बन्धान्निवृत्य इच्छापरिभोगरमणीज्जं रज्जसोक्खं अणुहवीअदु । इच्छापरिभोगरमणीयं राज्यसौख्यमनुभूयताम् । नायकः—वयस्य, न सम्यगभिहितं त्वया । कुतः ? तिष्ठन् भाति पितुः पुरो भुवि यथा, सिंहासने किं तथा ? यत्संवाहयतः ⁵ सुखं तु चरणौ तातस्य, — किं राजके ⁶? किं भुक्ते भुवनत्रये ⁷ धृतिरसौ, भुक्तोज्झिते ⁸ या गुरो- रायासः ⁹ खलु राज्यमुज्झितगुरोस्तत्रास्ति कश्चिद् गुणः? ॥७ श्लोक नं० ७, अन्वयः— पितुः पुरो भुवि तिष्ठन् यथा भाति, तथा किं सिंहासने (तिष्ठन् भाति) ? तातस्य चरणौ संवाहयतः यत् सुखं किं (तत्) राजके (अस्ति) ? गुरोः भुक्तोज्झिते भुक्ते या धृतिः, किम् असौ भुवनत्रये (भुक्ते अस्ति) ? उज्झितगुरोः राज्यं खलु आयासः । (किं) तत्र कश्चिद् गुणः अस्ति ? ॥