नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

१९४ नलचम्पूः । विहारभूमिसमो महानपि मार्गः । समुचितश्चायं सेनानिवेशस्य सरि- त्संगमोपकण्ठवनविभागः ॥ क ॥ तथा हि । इह भवतु निवासः सैनिकानामिहापि श्रमतलतुरंगग्रासयोग्या तृणाली । इह हि कवलयन्तः पल्लवान्वारणेन्द्रा विदधतु तरुखण्डे गण्डकण्डूयनानि ॥ ७३ ॥ इतश्चात्यन्तमनोहरतयास्माकमासनयोग्या सरित्संगमोत्सङ्गभूम- यः ॥ ख ॥ तथा हि । अपसृताम्बुतरङ्गितसैकता निचुलमण्डपनृत्तशिखण्डिकाः । कुररसारसहंसनिषेविताः पुलकयन्ति न कं पुलिनश्रियः ॥ ७४ ॥ इत्यभिधाय 'भद्र, यथाक्रममकृतान्योन्यसंबाधकलहम्, अनुपद्रु- ततीर्थायतनम्, अलुण्ठितासन्नोद्यानम्, अच्छिन्नचैत्यद्रुमम्, अवि- च्छिन्नकमलवनं निवेशय सेनाम्' इति सेनापतिमादिदेश ॥ ग ॥ सोऽपि यथादिष्टमनुतिष्ठन्निदमवादीत् ॥ घ ॥ 'भजत बलसमूहाः खर्वदूर्वास्थलानि स्थविरशुकविशीर्यत्पक्षपिच्छच्छवीनि । उपनदि मृदुवीचीवायुनाऽन्दोलितानां कुसुमितलतिकानामन्तरालेष्वमूनि ॥ ७५ ॥ अपिच । स्मरविहरणवेदीं षट्पदापानशालां तटमनु वनमालां सस्मया मास्म भाङ्क्षुः ॥ कमलवनविहारानन्तरं यत्र तैस्तै- र्मदनमदविनोदैरासते राजहंसाः ॥ ७६ ॥ भजतेति ॥ यद्यपि पक्षपिच्छयोरभिधानकृता न भेदः प्रत्यपादि तथापि महदेवान्तरम्। यतः पक्षशब्देन पक्षती एव। पिच्छशब्देन तदंशोऽभिधीयते ७५॥ स्मरेति ॥ तटमन्विति । तटं लक्षीकृत्य । सस्मयाः सगर्वाः सन्तो भव- न्तो वनमालां मा स्म भाङ्क्षुः । अन्यत्सकलं भङ्गनिषेधकारणम् । आसते इति बहु- वचनान्तम् ॥ ७६ ॥ १ 'मल्लिका' २ 'सखण्डितक' ३ 'विजीर्य', 'विकीर्य'