नलचम्पू / दमयन्ती-कथा (त्रिविक्रम भट्ट - विषमपदप्रकाश व्याख्या सहित सम्पूर्ण ७ उच्छ्वास)

तृतीय उच्छ्वासः। ७३ राजा तु दूरत एव तमायान्तमेवलोक्य विस्मयविस्फारितविलो- चनो हर्षवशविनिःसरद्बहलपुलकोत्तम्भितोत्तरीयवासाः ससंभ्रममा- सनादुत्थाय कियन्त्यपि पदान्यभिमुखं समेत्य क्षितितलमिलन्मौलि- मण्डलः प्रणाममकरोत् ॥ क ॥ मुनिरपि सदारुणान्तयापि सौम्यया दृशा विद्रुमप्रभाभिन्नया सुधासिन्धुतरङ्गमालयेव प्लावयन्नाशिषमवादीत् ॥ ख ॥ 'सिन्दूरस्पृहया स्पृशन्ति करिणां कुम्भस्थमाधोरणा भिल्ली पल्लवशङ्कया विचिनुते सान्द्रद्रुमद्रोणिषु । कान्ताः कुङ्कुमकाङ्क्षया करतले मृद्नन्ति लग्नं च य- त्तेजः प्रथमोद्भवं भ्रमकरं सौरं चिरं पातु वः' ॥ ७ ॥ दत्ताशीश्च प्रणामपर्यस्तकर्णपूरपल्लवपरामृष्टपादपांसुरवनिपालेन स्वयमादरेणोपनीतमुच्चकाञ्चनासनमध्यातिष्ठत् ॥ ग ॥ अथ नरपतिदत्ते प्राप्तसौन्दर्यनिर्य- न्मणिमहसि स तस्मिन्नासने संनिविष्टः । रुचिररुचि सुमेरोः संगतः शृङ्गभागे कमलज इव कान्तिं कांचिदुच्चैर्बभार ॥ ८ ॥ दत्त्वार्घमर्हणीयाय तस्मै सोऽपि महीपतिः । स्वहस्तधौतयोर्भक्त्या ववन्दे पादयोर्जलम् ॥ ९ ॥ कृत्वातिथ्यक्रियां सम्यग्विनयं च प्रकाशयन् । तस्याग्रे भूतलं भेजे नोपविष्टः स विष्टरे ॥ १० ॥ ललाटपट्टविन्यस्तपाणिसंपुटकुड्मलः । नीचैरुवाच वाचं च चञ्चद्दशनदीधितिः ॥ ११ ॥

मुनिरिति ॥ राजप्रणामानन्तरम्। सर्वदा रक्तप्रान्तया दृशा प्रवालच्छुरित-
क्षीरोदवीच्येव प्लावयन्मुनिरप्याशिषमुवाच । रक्तान्तनेत्रत्वं शुभलक्षणम्। विरोधे स
इति मुनिविशेषणम्। दारुणं रौद्रम् ॥ ख ॥
सिन्दूरेति ॥ भ्रमकरं भ्रान्तिजनकम् । तच्च सिन्दूरस्पृहयेत्यादिनाभिहि-
तम् ॥ ७ ॥
अथेति ॥ प्राप्तसौन्दर्ये रम्यं निर्यन्निःसरन्मणीनां महस्तेजो यस्मात् । तत्रा-
सने आसीनः मुनिः कांचिदपूर्वां शोभां बभार ॥ रुचिरकान्तौ सुमेरोः शृङ्गभागे
स्थितो ब्रह्मेव ॥ ८ ॥
--------------------------------------------------
१ C 'आलोक्य', २ 'हर्षवशात्'
७