निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

१०४ अ० १ पा० ३ ख० ६ ( ५मः खण्डः ) (कम्) ( १ ) *शिशिरम् = ( १ ) शृणातेः—हिंसार्थस्य हिनस्ति तस्मिन् काले अप्रतिबध्यमानः अतिशयेन दावाग्निः शुष्कान् ओषधिवनस्पतीन् । ( २ ) शम्नातेर्वा—हिंसार्थस्यैव नाथा- कृतो विशेषः । ( इत् ) ( १ ) गिरः = स्तुतयः—गृणातेः । ( ६ष्ठः खण्डः ) ( नेत् ) ( १ ) नरकम् = ( १ ) न्यरकम्, ( २ ) नीचैर्गमनम्, ( ३ ) नास्मिन् रमणं स्थानमल्पमप्य- स्तीति वा ।

• (न चेत्) ( १ ) सुरा = सुनोतेः सा हि अभिषूयते अनेकैर्द्रव्यैः पिष्टादिभिः । चतुर्थ पादः । ( खं० १ ) इति इमानि चत्वारि पदजातानि अनुक्रान्तानि, —नामाख्याते चापसर्गनिपाताश्च । तत्र ‘नामानि आख्यातजानि-’ इति शाकटायनः, नैरुक्तसमयश्च । ‘न सर्वाणि'-इति गार्ग्यः, वैयाकरणानाञ्चैके । तद् † त्यच्छब्दस्यैव एतौ रूपौ, खे अभिव्यक्ता सन्, शब्दाः । एतावपि च उदगन्ता दृच्छत इव गृह्णाय । विचार्यमाणे ज्ञायते खे रूपौविति ।