निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( ३३० ) १० अ० २ पा० ८खं० सेना-इव सृष्टा भयं वा बलं वा दधाति, अस्तुः- इव दिद्युत 'त्वेष प्रतीका' भयप्रतीका, बलप्रतीका, यशः प्रतीका, महाप्रतीका, दीप्तप्रतीका वा ॥ “यमोह जात इन्द्रेण सह सङ्गतः । यमा विहेह मातरा ॥” ( ऋ०सं० ४,८, २५, १ ) ॥ इत्यपि निगमो भवति ॥ यम इव जातो यमो जनिष्यमाणो जारःकनीनां जरयिता कन्यानां पतिर्जनीनां पालयिता जा- यानाम् । तत्प्रधाना हि यज्जसंयोगेन भवन्ति- ॥ “तृतीयोअग्निष्ट पतिः” ( ऋ० सं० ८, ३, २७, ५ ) । इत्यपि निगमो भवति ॥ “तं वश्चराथा०” ( ऋ० सं० १, ५, १०, ८ ] चरन्त्या पश्चाहुत्या वसत्या च निवसन्त्या औषधाहुत्यास्तं यथा गावः आप्नुवन्ति तथा आप्नुयाम इच्छ समिद्धं भोगैः । ‘मित्रः’ प्रमीतेः त्रायते । सम्मिन्वानो द्रवति- इति वा । मेदयते र्वा । तस्य एषा भवति- ॥ ८ [ २१ ] ॥ अर्थः-“सेनेव सृष्टा०” इत्यादि ऋचाओं का पराशय