भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 1120, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 1120

हिन्दी निरुक्त ( ३५६ ) १० अ० ३ पा० ७ ख० अर्थ:-“त्वया मन्यो०” यह ऋचा तपस् के पुत्र मन्यु नाम ऋषि की है। श्येनाजिरादिकों में निष्केवल्य में विनि- योग है। 'मन्यो !' हे भगवन् ! मन्युदेव ! 'त्वया' तेरे साथ 'स- रथम्' (आरुह्य) एक रथ में चढ़े कर 'रुजन्तः' (अभिभवन्तः) शत्रुओं को तिरस्कार करते हुए 'हर्षमाणासः' तेरे आश्रय से हर्षित होते हुए 'अधृषिताः' शत्रुओं से न दबे हुए और हे 'मरुत्वः' मरुत्वन् ! वायुदेव ! 'तिग्मेषवः' पैने बाण वाले 'आयुधा' (आयुधानि) आयुधों को 'संशिश्यानाः' भले प्रकार चलाते हुए 'अग्निरूपाः' [अग्निकर्माणः] अग्नि के समान कर्म वाले [सन्नद्धाः] कसे हुए (कवचिनः इति वा) अथवा कवचों को धारण किये हुए 'नरः' ये हमारे योद्धा 'अभिप्रय- न्तु' शत्रुओं के संमुख जावें। 'दधिक्रा' [१६] की व्याख्या [२,७,५] होचुकी, उसकी यह ऋचा है—॥६[३०]॥ [खं०७] निरु०-“आदधिक्राः शवसा पञ्च कृष्टीः सूर्यइव ज्योतिषा परस्ततान। सहस्रसाः शतसा वाज्यर्वा पृणक्तु मध्वा समिमा वचांसि ॥” [ऋ०सं०३, ७, १२, ५]॥ अर्थः-आतनोति दधिक्राः शवसा बलेन अपः सूर्य इव ज्योतिषा पञ्च मनुष्यजातानि सहस्रसाः शतसा 'वाजी' वेजनवान् 'अर्वा' ईरणवान् सं

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य) · पृष्ठ 1120, कुल 1282 में से · BharatKosha