भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 1128, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 1128

से । मरुद्भिरग्न आगहि ॥” [ऋ०सं०१,१,३६,१ । सा०सं० छ०आ० १,१, २,६] ॥ तं प्रति चारुम् अध्वरं सोमपानाय प्रहूयसे सो ऽग्ने मरुद्भिः सह आगच्छ इति कम् अन्यं मध्यमाद्-एवम् अवक्ष्यत् । तस्य एषा भवति ॥ १२ (३६) ॥ अर्थः— “प्रति त्यम्” इस ऋचाका मेधातिथि ऋषि है। ‘अग्ने’! हे भगवन् ! अग्नि देव ! ‘ त्यम् ’ ( तम् ) उस ‘चारुम्’ (अङ्गवैकल्यरहितम्) अङ्ग की विकलता ( हीनता ) से रहित या सुन्दर ‘अध्वरम्’ ‘प्रति’ यज्ञ के प्रति ( त्वम् ) तू ‘गींपीथाय’ (सोमपानाय) सोमपान के लिये ‘प्रहूयसे’ बुलाया जाता है, (स त्वम्) सो तू यह जान कर ‘मरुद्भिः’ मरुतों के साथ ‘आगहि’ (आगच्छ) आ । इस प्रकार मध्यम के अति- रिक्त किसे कहता (अतः ‘अग्नि’ शब्द से यहां मध्यम ही है किन्तु पार्थिव नहीं ।) “तस्य०” उसकी यह दूसरी ऋचा है -- ॥ १२ ( ३६ ) ॥ ( खं० १३ ) निरु०-“अभि त्वा पूर्वपीतये सृजामि सोम्यं मधु । मरुद्भि रग्न आगहि॥”[ऋ०सं०१,१,३७,४। सा० सं० छ० आ० ३, २,२,४]॥ अभिमृजामि त्वा पूर्वपीतये पूर्वपानाय सोम्यं मधु सोममयं सः अग्ने मरुद्भिः सह आगच्छ । इति ॥१३ (३७) ॥ इति दशमाध्यायस्य तृतीयः पादः ॥१०, ३॥