भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 1163, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 1163

हिन्दी निरुक्त ( ४०० ) ११ अ० १पा० ९खं० “तस्य०” उस (विश्वानर की यह ऋचा है ॥८॥ ( खं० ९ ) निरु०- “प्र वो महे मन्दमानायान्धसोऽर्चा विश्वानराय विश्वाभुवे । इन्द्रस्य यस्य सुमहं सहो महि श्रवो नृम्णञ्च रोदसी सपर्थतः ॥” [ऋ० सं० ८, १, ९,१] ॥(य० वा० सं० ३३,३५]॥ प्रार्चत यूयं स्तुति महते 'अन्धसः' अन्नस्य दात्रे 'मन्दमानाय' मोदमानाय स्तूयमानाय शब्दाय- मानाय- इति वा विश्वानराय सर्व विभूताय इन्द्रस्य यस्य प्रीतौ सुमहद् बलं महच्च श्रवणीयं यशोनृम्णं च बलं नृनतं द्यावापृथिव्यौ वः परिचरत- इति कम्- अन्यं मध्यमाद्- एवम् अवक्ष्यत् । तस्य एषा अपरा भवति ॥९॥ अर्थः-“प्रवोमहे०” इस ऋचा का वैकुण्ठ ऋषि है। जगती छन्द और महाव्रत में विनियोग है ॥ (हे स्तोतारः !) हे स्तुति करने वालो '(यूयम्) तुम 'महे' (महते) बड़े 'मन्दमानाय' (मोदमानाय) हर्ष करते हुये (स्तू- यमानाय) अथवा स्तुति किये जाते हुये ( शब्दायमानाय इति वा) अथवा शब्द (गर्जना) करते हुये 'अन्धसः' (अन्नस्य) (दात्रे) अन्न के देने वाले 'विश्वाभुवे' (सर्व विभूताय) सब