भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 1171, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 1171

हिन्दी निरुक्त ( ४०८ ) ११अ० २पा० ३ खं० ऋष्टिमद्भिः अश्वपर्णैः अश्वपतनैः वर्षिष्ठेन च नः अन्नेन वयः इव आपतत 'सुमायाः' कल्याणकर्मा- णो वा, कल्याणप्रज्ञा वा । 'रुद्रा' व्याख्याताः । तेषामे-एषा भवति- ॥ २ [ १४ ] ॥ अर्थ.-“आविद्युन्मद्भिः०” इस ऋचा का गोतमऋषि है । आस्तार पंक्ति छन्द है । 'मरुतः' हे मरुत् देवो! (यूयम्) तुम सब 'विद्युन्मद्भिः'नि- राली चमक वाले (बिजली वाले ) 'स्वर्कैः' ( स्वञ्चनैः ) सुन्दर गमन वाले ( स्वर्चनैः इति वा ) अथवा सुन्दर पूजन वाले [पूजे जाने वाले](स्वर्चिभि इतिवा)अथवा सुन्दर किरणोंवाले 'ऋष्टिमद्भिः ' आयुधों वाले या अकाल के नाश करने वाले 'अश्वपर्णैः' अश्व (घोड़े) वाहनों वाले या वज्र के गिराने वाले 'रथेभिः' रथों से या मेघों से 'आयात' आओ । 'सुमायाः' (कल्याणकर्माणो वा ) हे सुन्दर कर्मों वाले ! (कल्याणप्रज्ञा वा) या सुन्दर प्रज्ञा (बुद्धि)वाले ! मरुतों!'वर्षिष्ठया' (वर्षिष्ठेन) बड़े श्रेष्ठ 'इषा' अन्नेन) अन्नके सहित 'वयः न' पक्षियों के समान 'आपतत' [आपतत] आओ । 'रुद्र' (९) व्याख्यान किये जाचुके [अ०१०पा०१खं०५ ] । “तेषाम्०” उन रुद्रों की यह ऋचा है ॥२(१४)॥ ( सं० ३ ) निरु०-“आरुद्रास इन्द्रवन्तः सजोषसो हिरण्य-