भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 1180, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 1180

हिन्दी निरुक्त ( ४१७ ) ११अ० २पा० ७ खं० [ खं० ७ ] निरु०-“अङ्गिरसो नः पितरो नवग्वा अथर्वाणो भृगवः सोम्यासः। तेषां वयं सुमतौ यज्ञियानामपि भद्रे सोमनसे स्याम ॥” [ ऋ०सं० ७, ६. १५. १ ] य० वा० सं० १९, ५०) अङ्गिरसो नः पितरो नवगतयो नवनीतगतयो वा अथर्वाणो भृगवः सोम्याः सोमसम्पादिनः तेषां वयं सुमतौ कल्याणयां मतौ यज्ञियानामपि च एषां भद्रे भन्दनीये भाजनवति वा कल्याणे मनसि स्याम । “इति माध्यमिको देवगणः” इति नैरुक्ताः । “पितरः” इति अन्वाख्यानम् । अथापि ऋषयः स्तूयन्ते ॥७(१९)॥ अर्थः-“अङ्गिरसोनः०”इस ऋचा का यम ऋषि और त्रिष्टुप् छन्द है । 'अङ्गिरसः' अङ्गिरस् नाम वाले, जो 'सोम्यासः' (सोम्याः सोमसम्पादिनः ) सोम के सम्पादन करने वाले, ( नित्यम् ) नित्य 'नः' हमारी 'सुमतौ' (कल्याणयां मतौ ) शुभ मति में रहते हैं, और 'पितरः' पितर, जो 'नवग्वाः' (नवगतयः नव- नीतगतयो या ) नवीन (नई) गतिवाले हैं-जिनका प्रतिमास पितृयज्ञ के अर्थ यजमानों के घरों में नया २ गमन होता रहता है, अथवा नवनीत ( मक्खन = घृत ) के प्रति जिनके