निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)
Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary
महर्षि यास्क मुनि द्वारा
पृष्ठ 1180, कुल 1282 में से
संदर्भ में पढ़ेंहिन्दी निरुक्त ( ४१७ ) ११अ० २पा० ७ खं० [ खं० ७ ] निरु०-“अङ्गिरसो नः पितरो नवग्वा अथर्वाणो भृगवः सोम्यासः। तेषां वयं सुमतौ यज्ञियानामपि भद्रे सोमनसे स्याम ॥” [ ऋ०सं० ७, ६. १५. १ ] य० वा० सं० १९, ५०) अङ्गिरसो नः पितरो नवगतयो नवनीतगतयो वा अथर्वाणो भृगवः सोम्याः सोमसम्पादिनः तेषां वयं सुमतौ कल्याणयां मतौ यज्ञियानामपि च एषां भद्रे भन्दनीये भाजनवति वा कल्याणे मनसि स्याम । “इति माध्यमिको देवगणः” इति नैरुक्ताः । “पितरः” इति अन्वाख्यानम् । अथापि ऋषयः स्तूयन्ते ॥७(१९)॥ अर्थः-“अङ्गिरसोनः०”इस ऋचा का यम ऋषि और त्रिष्टुप् छन्द है । 'अङ्गिरसः' अङ्गिरस् नाम वाले, जो 'सोम्यासः' (सोम्याः सोमसम्पादिनः ) सोम के सम्पादन करने वाले, ( नित्यम् ) नित्य 'नः' हमारी 'सुमतौ' (कल्याणयां मतौ ) शुभ मति में रहते हैं, और 'पितरः' पितर, जो 'नवग्वाः' (नवगतयः नव- नीतगतयो या ) नवीन (नई) गतिवाले हैं-जिनका प्रतिमास पितृयज्ञ के अर्थ यजमानों के घरों में नया २ गमन होता रहता है, अथवा नवनीत ( मक्खन = घृत ) के प्रति जिनके