भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 1184, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 1184

हिन्दी निरुक्त ( ४२२ ) ११अ० ३पा० १खं० 'प्रतिमानानि' उपमानों को 'मस्रक्षते' ( प्राप्नोति ) प्राप्त होता है । 'सास्र' धातु आप्नोति के अर्थ (प्राप्ति) में है ॥६(२१)॥ इति हिन्दीनिरुक्ते एकादशाध्यायस्य द्वितीयः पादः ॥११,२॥ तृतीयः पादः । ( खं० १ ) निघ०-अदितिः ॥१६॥ सरमा ॥१७॥ सरस्वती ॥१८॥ वाक् ॥१९॥ अनुमतिः ॥२०॥ राका ॥२१॥ सिनीवाली ॥२२॥ कुहूः ॥२३॥ यमी ॥२४॥ निरु०-अथातो मध्यमस्थानाः स्त्रियः । तासाम्-अदितिः प्रथमागामिनी भवति । 'अदितिः' व्याख्याता । तस्या एषा भवति ॥१(२२)॥ अर्थ :- अब यहां से मध्यमस्थान स्त्रियों की व्याख्या है । उन में 'अदिति' (१६) पहिले आती है । 'अदिति' [१६] की व्याख्या होचुकी (४,४,१) उस 'अदिति' की यह ऋचा है ॥१(२२)॥ व्याख्या “अथातः” द्वितीय पाद में देवगण या बहुवचन वाले “मरुतः” आदि ८ देवत्ताओंकेनामोंकी व्याख्या कीगई, अब स्त्रीलिङ्ग “अदितिः” आदि २१ नामों की व्याख्या समा-