निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

हिन्दी निरुक्त ( ४३७ ) ११अ० ३पा० १०खं० नः सुभगा बोधतु आत्मना, सीव्यतु अपः प्रजनन- कर्म सूच्या अच्छिद्यमानया । 'सूची' सीव्यतेः । ददातु वीरं शतप्रदम् उक्थपवक्तव्यप्रशंसम् ॥ 'सिनीवाली' 'कुहूः'-इति देवपत्न्यौ इति नैरुक्ताः॥ अमावास्ये इति याज्ञिकाः । या पूर्वा अमावास्या सा सिनीवाली, या उत्तरा सा कुहूः- इति विज्ञायते । 'सिनीवाली' 'सिनम्' अन्नं भवति, सिनाति भूतानि । 'वालं' पर्व । वृणोतेः । तस्मिन् अन्न- वती । वालिनी-इति वा । वालेनेव अस्याम् अणुत्वाच्चन्द्रमाः सेवितव्यो भवति-इति वा । तस्या एषा भवति ॥ १० ( ३१ ) ॥ अर्थः- "राकामहम्०" इस ऋचा का गृत्समद ऋषि और देविकाओं में विनियोग है । 'अहम्' मैं 'सुहवाम्' (सुह्वानाम् [ शुभ आवाहन वाली राकाको 'सुष्टुती' (सुष्टुत्या] सुन्दर स्तुतिसे 'हुवे' (आह्वये) बुलाता हूं । 'नः' हमें 'शृणोतु' सुने - हमारी पुकार सुने । 'सुभगा' सुन्दर धनवाली 'त्मना' (आत्मना) अपने आपसे 'बोधतु' जाने 'अपः' (प्रजननकर्म ) सन्तान के उत्पत्ति के