निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)
Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary
महर्षि यास्क मुनि द्वारा
पृष्ठ 1242, कुल 1282 में से
संदर्भ में पढ़ें[ हिन्दी निरुक्त ( ४८० ) १२अ० १पा० ८खं० व्याख्या । ‘उषसः’ (उषाएं)। क्यों कि—सूर्य कीही किरणों से अंधेरा हट या जाने पर प्रकाश होता है, वे ही उषाएं कही जाती हैं वह परमार्थतः ( वास्तवमें ) स्त्रीलिङ्ग विशिष्ट सूर्य ही है। प्रकाश रूप कार्य सूर्य का ही है ॥७॥ ( खं० ८ ) निरु० “सुकिंशुकं शल्मलिं विश्वरूपं हिरण्यवर्णं सुवृतं सुचक्रम्। आरोह सूर्ये अमृतस्य लोकं स्योनं पत्ये वहतुं कृणुष्व ॥”(ऋ० सं० ८, ३, १३,५) ॥ सुकाशनं शन्नमलं सर्वरूपम् । अपिवा उपमार्थे स्यात्। सुकिंशुकमिव शल्मलि- म्- इति । ‘किंशुकं’ कंशतेः प्रकाशयतिकर्मणः । ‘शल्मलिः’ सुशरो भवति । शरवान् वा । आरोह सूर्ये ! अमृतस्य लोकम्- उदकस्य । सुखं पत्ये वहतुं कृणुष्व । “सविता सूर्यां प्रायच्छत् सोमाय राज्ञे प्रजा- पतये वा” इति च ब्राह्मणम् । ‘वृषाकपायी’ वृषाकपेः पत्नी । एषा एव अभि- सृष्टकालतमा । तस्या एषा भवति ॥८॥