भारतकोश
निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य)

Niruktam of Maharshi Yaska with Nighantu and Hindi Commentary

महर्षि यास्क मुनि द्वारा

DevanagariHindipublished1,282 पृष्ठ

पृष्ठ 221, कुल 1282 में से

संदर्भ में पढ़ें
पृष्ठ 221

५४ २ अ० २ पा० २ खं० । अथापि ऽअस्य एको रश्मिः चन्द्रमसं प्रति दीप्यते, तद्-एतेन उपेक्षितव्यम्, आदित्यतः-अस्य दीप्तिर्भवति,—इति । “सुषुम्णः सूर्यरश्मिश्चन्द्रमा गन्धर्वः [ य० वा० सं० १८, ४० ] इत्यपि निगमो भवति । [ प्रयोजनम् ] सोऽपि गौः उच्यते । [ यथा ] “अन्वाह गोरमन्वत” इति तद् उपरिष्टाद् व्याख्यास्यामः । सर्वेऽपि रश्मयः गावः उच्यन्ते ॥ २ ॥ [ यथा ] अनुवाद । [ मन्त्रार्थ ] 'प्रत्येक धनुषमें बँधी हुई गो, या ताँत मिमाती, है, फिर पुरुषोंको भक्षण करनेके लिये पक्षी या बाण गिरते हैं' [ भाष्य- ] वृक्ष वृक्ष, = धनुष धनुषमें । 'वृक्ष' व्रश्चन या काटने- से है । बधी हुई गो, या तांत शब्द करती है । मोमयति धातु शब्दा- र्थक है । फिर 'वि' पुरुषोंके खानेके लिये गिरते है । 'वि' यह पक्षी- का नाम है । 'वि' शब्द गत्यर्थक 'वी' [ अदा० प० ] धातुसे बनता है । और यहांपर इषु या वाण का नाम भी होता है । इसी धातु से । आदित्य भी 'गो' कहलाता है । [ जैसे- ] “उतादः परुषे गवि” [ ऋ० स०, —४, ८, २२, ३. ] [ मन्त्रार्थ-] 'धार' या प्रकाश वाले, गमन शील [मण्डल] मे' ।

निरुक्तम् (महर्षि यास्क मुनि - निघण्टु एवं वैदिक शब्द-व्युत्पत्ति सान्वय सटीक भाष्य) · पृष्ठ 221, कुल 1282 में से · BharatKosha